Kontynuując nasz cykl o nierównościach przyjrzyjmy się nierównościom majątkowym. Są one o wiele rzadziej analizowane w debacie publicznej, niż nierówności dochodowe. Prawdopodobnie jest to spowodowane brakiem jawności majątków. W końcu nikt z nas nie wie ile pieniędzy, metali szlachetnych, nieruchomości, akcji lub obligacji posiadają inni obywatele. Każdy z nas za to mniej więcej orientuje się, ile zarabiają poszczególne zawody.

Na początku musimy sobie uzmysłowić, że zawsze majątek jest rozdystrybuowany skrajnie nierówno. Było tak od zaraniu dziejów, nadal jest i prawdopodobnie będzie. W każdej epoce historycznej mniej więcej połowa obywateli danego kraju nie posiada żadnego majątku lub prawie żadnego. Jako ciekawostkę można podać, że w Polsce aby być zamożniejszym od 10% obywateli wystarczy mieć majątek na poziomie 5 złotych(sic!).

W poprzednim tekście o nierównościach dochodowych czyniłem zastrzeżenie, że dane którymi dysponujemy nie są idealne. Jeszcze gorzej jest w zakresie majątków, które są o wiele mniej śledzone i rejestrowane. W końcu każdy z nas składa deklarację podatkową w której to tłumaczy się ze swoich dochodów. Brak jest analogicznego obowiązku w zakresie majątku. To sprawia, że dane tutaj przedstawione będą jeszcze bardziej niepewne niż te przedstawione w poprzednim artykule. Na dodatek bardzo często bazuje się w badaniach majątku na ankietach, które generalnie zaniżają wartości majątków (bogaci po prostu nie przyznają się do całości swojego bogactwa).

Dane, które będę tu prezentował są więc raczej zaniżone w dół niż w górę. Co jest jeszcze bardziej przerażające.

Majątek 

Zanim jeszcze przejdziemy do analizy poszczególnych krajów kilka uwag technicznych.

Po pierwsze majątek to suma wartości posiadanych aktywów po odjęciu pasywów. Nie mają więc bezpośredniego znaczenia uzyskiwane dochody, liczy się wartość majątku netto. Dochód z pracy staje się więc częścią majątku w momencie jego wypłaty, ale jeśli zostaje wydany na konsumpcję czy na bieżące utrzymanie to przestaje być częścią majątku. Przykładowo jeśli ktoś posiada prestiżową nieruchomość w centrum Warszawy o wartości 2 milionów złotych, ale jeśli na jej zakup musiał zaciągnąć kredyt w wysokości 3 milionów złotych to jego majątek jest ujemny i wynosi -1 miliona złotych. Dochody z pracy czy też z innych źródeł nie uwzględnia się przy obliczaniu majątku. W teorii więc samotna emerytka posiadająca domek na prowincji o wartości 100 tysięcy złotych, ale nie posiadająca żadnych zobowiązań jest bogatsza od tej pierwszej osoby. Przynajmniej majątkowo.

Polska

Tak samo jak przy dochodach zwraca uwagę szczupłość i niepewność danych. Pierwsze informacje są z roku 1923, ale są one bardzo mocno niepewne. Rzetelniejsze dane mamy już z czasów po transformacji. Widać jak na dłoni jak skrajnie nierówno rozdzielone są majątki. Dolne 50% posiada netto ujemny majątek. Długi górują więc u nich nad aktywami. Realnie więc połowa dorosłych Polaków nie posiada po prostu nic. 10% najbogatszych Polaków posiada ponad 60% całego majątku, a 1% aż 30%! Najbogatsi posiadają więc aż 30 razy więcej majątku niżby byłoby to w sytuacji pełnej równości. Klasa średnia więc, sytuująca się pomiędzy i stanowiąca około 40% społeczeństwa, posiada więc około 40% majątku czyli akurat tyle ile wypadałoby na nich w sytuacji równego podziału.

W przypadku Polski zwracają uwagę dwie rzeczy. Po pierwsze szczupłość danych (najprawdopodobniej wynikającą z naszej burzliwej historii) oraz wielka stabilność podziału majątkowego. Trend jest ogólnie lekko wzrostowy (czyli majątki coraz bardziej się koncentrują w rękach nielicznych), ale generalnie nie widać jakichś rewolucji w tym względzie. Może jest to kwestią już występującej koncentracji albo specyfiki tego charakteru nierówności?

Rosja

W przypadku Rosji mamy do czynienia z podobną sytuacją jak Polska, jeśli chodzi o dane. Pierwsze rzetelne informacje pochodzą z okresu już po transformacji, więc nie można ocenić wpływu komunizmu na dystrybucję majątków.

Na wykresach znajduje jednak potwierdzenie obiegowa prawda o oligarchizacji Rosji. Nierówności majątkowe dynamicznie rosną w ostatnich latach i osiągają astronomiczne wprost poziomy. Co prawda najbiedniejsze 50% społeczeństwa posiada lekko dodatni majątek, ale za to najbogatsi posiadają o wiele więcej niż w Polsce. 1% najbogatszych posiada niecałe 50% majątku, czyli aż 50 razy więcej niż w przypadku równego rozdziału majątku! Odpowiednio więc słabsza jest klasa średnia, która posiada około 23% majątku w Rosji.

W przypadku Rosji na pewno porażająca jest gigantyczna skala koncentracji majątku, Obiegowe prawdy o oligarchizacji Rosji i słabości tamtejszej klasy średniej znajdują pełne potwierdzenie w danych.

Francja

Przykład Francji umożliwia nam analizę nierówności majątkowych w długim okresie i to w kraju w którym nie było komunizmu.

Pierwsze dane pochodzą z 1807 roku i pokazują one duży poziom nierówności, który nawet lekko się umacnia przez cały XIX wiek. Dopiero w czasie I wojny światowej zaczynają one się zmniejszać i wpadają w długi trend spadkowy. Osiągają one minimum w połowie lat 80., po czym zaczynają stopniowo rosnąć. Do dzisiejszego dnia są one jednak dalekie od wartości, które przybierały w XIX wieku.

Obecnie nierówności we Francji są dość podobne do polskich, choć trochę niższe. Dolne 50% społeczeństwa posiada lekko dodatni majątek w wysokości aż 5%. 1% najbogatszych posiada trochę mniej niż w Polsce bo niecałe 27% całego majątku. Nierówności majątkowe są generalnie dość podobne we Francji w stosunku do Polski. Oczywiście te dwa kraje pozytywnie odróżniają się na tle wyjątkowo nierównej Rosji.

Szwecja

Jeśli chodzi o Szwecję posiadamy niestety dość mało danych, podobnie jak to jest z Polską i Rosją. Niemożliwa jest więc szersza analiza historyczna.

Szwecja posiada podobne wskaźniki nierówności majątkowych co Francja. Uwagę zwraca na pewno ich stabilność w czasie. Przez ostatnie prawie 30 lat praktycznie się one nie zmieniły, choć i tutaj widoczny jest lekki trend wzrostowy. Przykład Szwecji pokazuje, że w sytuacji stabilizacji społecznej nierówności majątkowe mają tendencję do utrwalania się.

USA

Nierówności amerykańskie możemy śledzić już od prawie 100 lat, gdyż pierwsze rzetelne dane, którymi dysponujemy pochodzą z roku 1913. Do początku lat 30. nierówności rosną, a później wpadają w długotrwały trend spadkowy. Osiągają one lokalne minimum w latach 80., a następnie zaczynają dość wyraźnie rosnąć.

Obecnie są one wyraźnie wyższe niż w Europie, choć też niższe niż w Rosji. 10% najbogatszych posiada około 70% majątku, natomiast górne 1% ma około 35% całości. Dolne 50% społeczeństwa posiada minimalnie dodatni majątek, a klasa średnia włada niecałym 28% majątku.

Analiza danych pokazuje, że poziom nierówności majątkowych w Stanach jest niższy niż w Rosji (widać to w szczególności po różnicy w zamożności 1% najbogatszych), ale wyraźnie wyższy niż w Europie. Silna ,,niższa klasa wyższa’’, tj. grupa pomiędzy 90% a 99% najzamożniejszych to cecha charakterystyczna USA, która odróżnia ten kraj od Rosji. W Stanach klasa średnia jest też trochę zamożniejsza od analogicznej grupy u naszego wschodniego sąsiada.

 Wnioski

Analizując zgromadzone dane nasuwa się kilka spostrzeżeń.

Po pierwsze: nierówności majątkowe są zawsze skrajne w kapitaliźmie.

Po drugie: bardzo różna jest historia nierówności majątkowych w poszczególnych krajach. Prowadzona polityka ma przy tym znaczenie. Widać to najbardziej jaskrawie po przypadku Stanów Zjednoczonych. Od czasu wprowadzenia New Dealu nierówności zaczęły systematycznie spadać. Ten trend udało się utrzymać również po wojnie i dopiero reaganowski neoliberalizm dość gwałtownie odwrócił to zjawisko.

Po trzecie: Wielkie wstrząsy mają znaczenie. W przypadku Francji widać jak na dłoni, że wojny oraz kryzysy gospodarcze XX wieku odegrały rolę przy zmniejszaniu nierówności.

Po czwarte: Nierówności majątkowe mają zawsze skrajny charakter. Majątek był, jest i najprawdopodobniej będzie zawsze skupiony w rękach niewielkiej grupy jego posiadaczy.

Po piąte: Nierówności rosną. Od lat 80. nierówności zaczęły się zwiększać w większości państw świata.

Po szóste: nierówności są w dużej mierze wynikiem decyzji politycznej. Jak widzimy kraje zachodnie mocno się ich poziomem od siebie różnią, a przecież wszystkie te państwa były i są kapitalistyczne. To chyba najważniejsza obserwacja płynąca ze zgromadzonych danych. Nierówności są więc w jakiejś mierze wyborem, a nie czymś stałym i niezmiennym. 

Podsumowaliśmy dwie najważniejsze nierówności ekonomiczne, tj. majątkowe i dochodowe. Ostatni artykuł z tego cyklu będzie zawierał moje propozycje ich zmniejszenia. Będzie więc polityczną odpowiedzią na ich narastanie w ostatnich dekadach.

Więcej tekstów tego autora.

The post Majątek – nieuświadomiona nierówność first appeared on Nowe Kształty.

Intensywne zakupy

W 2022 roku banki centralne zakupiły rekordową ilość złota (1136 metrycznych ton o wartości ponad 70 miliardów dolarów), zaś taka skala zakupów nie była widziana od 1967 roku. Był to rok, w którym popyt na złoto wzrósł o 28%. Warto dodać, że większość z tych zakupów nie była oficjalnie zgłaszana. Gromadzenie złota, które jest w pewien sposób neutralne (nie ma monopolu na jego emisję, jak to jest w przypadku walut) może być krokiem w stronę zmiany systemu globalnych rozliczeń handlowych, oraz uniezależnienia się od polegania głównie na rezerwach dolarowych. Złoto nie tylko wspierać ma przejście do nowego systemu, ale także może stać się częścią nowej waluty jest tworzenie się koszyka walut państw BRICS (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, Południowa Afryka), który będzie mógł zastąpić dolara amerykańskiego. Obecnie skrót BRICS jest jedynie symbolem gospodarek rozwijających się, które wspólnie z oryginalnymi państwami kryjącymi się za tym skrótem kontestują dominację dolara w handlu międzynarodowym. Potrzeba posiadania rezerw złota przez państwa BRICS, w celu detronizacji dolara z jego pozycji “waluty światowej” jest częstym motywem komentarzy na temat zmiany paradygmatu geopolitycznego z unipolarnego na multipolarny. Można do tej grupy dodać na przykład Turcję (która w trzecim kwartale 2022 zakupiła najwięcej złota), Pakistan, Egipt, Indonezję, czy Iran żeby wspomnieć najliczniejsze (z których właściwie wszystkie – poza Iranem – przez dekady kwalifikowano jako sojuszników USA). Poza wspomnianymi, banki takich państw jak Uzbekistan, Katar, Singapur, Irak, czy Meksyk również zwiększają swoje rezerwy złota. 

Banki centralne zawsze zwracają się w stronę złota (i ogólnie zwiększają rezerwy) właśnie wtedy, gdy ponoszą straty. Te zaś wynikają ze spadku wartości obligacji (Do końca drugiego kwartału 2022 roku Rezerwa Federalna straciła 720 mld dolarów, a Bank Anglii 200 mld funtów. Europejski Bank Centralny przechodzi obecnie przegląd swoich finansów i przewiduje się, że również poniesie znaczne straty. Europejski Bank Centralny, Rezerwa Federalna USA, Bank Anglii, Szwajcarski Bank Narodowy i australijski bank centralny „stoją obecnie w obliczu możliwych strat o łącznej wartości ponad 1 biliona dolarów, ponieważ niegdyś dochodowe obligacje przekształcają się w zobowiązania”). Zwiększenie zabezpieczenia poprzez zakup złota ukazuje grafika 1 i 2.

Grafika 1. Zakupy złota przez banki centralne, w tonach.

Grafika 2. Sprzedaż złota na świecie w tonach. Na ciemnoniebiesko banki centralne, na jasnoniebiesko sprzedaż całkowita. Podobnie jak w 2019 roku, gdy zbliżał się kryzys repo, tak i dziś banki centralne stają się głównymi nabywcami złota. 

Źródło: https://www.weforum.org/agenda/2022/11/central-banks-gold-market-economy-global/ 

Rzeczywistość zmiata z planszy teorię

Utarło się twierdzenie, że w środowisku rosnących stóp procentowych ceny metali szlachetnych spadają. Jest to logiczne, gdyż jeśli zwroty mogą być wyższe np. z obligacji to nie jest sensowne lokować dużej części portfela w surowcu, od którego nie ma zwrotu kapitałowego, a często jeszcze trzeba płacić za trzymanie go w sejfie. Jednak w ostatnich miesiącach, pomimo rosnących stóp procentowych, to wciąż rosną ceny metali szlachetnych (pomimo usilnych prób obniżania ich cen poprzez “produkcję papierowego złota”, o czym pisałem tutaj). Oznacza to oczekiwanie jeszcze gorszej kondycji gospodarki. W końcu znajdujemy się w środowisku wysokiej inflacji i – jak na obecne czasy – wysokich stóp procentowych, co zdarza się bardzo rzadko i wynika z prób kontroli rosnącej inflacji. Niektórzy by się nawet kłócili, że taki stan rzeczy również zagina czasoprzestrzeń i wykute w skale prawa ekonomii (chociaż podobnie sytuacja dolara wyglądała na przełomie lat 70. i 80.). Ekonomia jest wciąż dość młodą nauką, z której wciąż się uczymy, że te same decyzje w różnych okresach mogą mieć różne skutki. Niektóre banki centralne już zakomunikowały, że nie są w stanie już bardziej podnosić stóp procentowych, pomimo świadomości, że nie udało im się zdusić inflacji. Już trzy banki centralne wystosowały takie komunikaty: Indii, Kanady, oraz Australii. Jednak także pomimo podobnych opinii na temat rozwijającego się kryzysu, banki te podjęły różne strategie wobec złota. Spójrzmy zatem na tendencje występujące w rozwijających się państwach BRICS, oraz w rozwiniętych państwach zachodnich. 

Stosunek centralnych banków zachodnich do złota

Ostatnim najbardziej zadziwiających przykładem była Kanada. Jako jedyne państwo z grupy G7, sprzedała całe swoje złoto, ogłaszając że jest ono “antycznym zabezpieczeniem”. Podobnie postąpiła Wielka Brytania za rządów premiera Gordona Browna w 1999 roku, upłynniając niemal wszystkie swoje rezerwy w okresie, gdy złoto notowało dramatyczne spadki. Brown sprzedał wtedy brytyjskie złoto za ok. 160 funtów za uncję, podczas gdy z powodu upadku funta cena złota osiągnęła nowy rekordowy poziom prawie 1580 funtów – czyli wzrastając niemal 10-krotnie. Postawa kanadyjskiego banku była krytykowana w lokalnych mediach. W końcu w 2023 roku, Bank of Canada postanowił zainwestować w ryzykowniejsze, jednak pozwalające na wyższe zwroty akcje spółek wydobywczych. 

Stosunek centralnych banków BRICS do złota

W ostatnich miesiącach najagresywniej złoto skupowała Turcja, jednak na przykład w lutym to Ludowy Bank Chin kupił najwięcej złota spośród wszystkich banków centralnych, o niemal 25 ton. Choć Chiny nie raportowały skupu złota w latach 2019 – 2022, to tajemnicą poliszynela jest to, że Chiny nie ujawniają wszystkich zakupów tego rodzaju. Takie zapasy mają znajdować się w Państwowej Administracji Wymiany Zagranicznej (SAFE). Na przykład, w 2022 roku “tajemniczy kupiec” zakupił 300 ton złota. Już wcześniej podejrzewano, że kupcem tym są Chiny, później te podejrzenia zostały potwierdzone. 

Chiny silnie “obudowywały” przemysł złota już od kryzysu 2008 roku, skupując jego rezerwy czy zwiększając jego wydobycie. Eksport złota z Chin jest także silnie regulowany. Podobnie jak Indie, Chiny zachęcają swoich obywateli do oszczędzania w złocie (ponad połową rezerw Chin mają być rezerwy prywatne, podczas gdy bank centralny oraz banki komercyjne mają posiadać 45% chińskich zasobów tego metalu). 

Podobnie zachowuje się Rosja. Jest ona piątym posiadaczem złota na świecie, i produkuje 10% światowych zasobów rocznie. Podobnie jak Chiny, od 2022 roku Rosja zachęca obywateli do zakupu złota obniżając na nie stawki podatkowe. Choć rosyjski bank centralny sam akumuluje dużo złota, to czasem je upłynnia by łatać deficyty. Już niedługo po inwazji na Ukrainę Rosja ogłosiła, że gaz sprzedawany będzie jedynie za ruble lub złoto, przywiązując cenę rubla do złota w stosunku 5000 rubli za gram. Tym samym, w relacji do rubla, złoto jest o wiele bardziej wartościowe niż w stosunku do dolara. 

Zakończenie

Takie państwa jak Polska, Węgry a także Czechy wciąż powiększają swoje rezerwy żółtego kruszca. Kraje centralnej Europy tym samym wpisują się w trendy panujące wśród państw rozwijających się. Z pewnością wysokie rezerwy złota pozwalają na wyższą niezależność od wartości długu innych jego emitentów, na przykład Rezerwy Federalnej czy Europejskiego Banku Centralnego. Polska, jako największy producent srebra w Unii Europejskiej (patrz: KGHM) mogłaby również z łatwością zwiększać własne rezerwy srebra, które jest nie tylko formą waluty, ale także metalem przemysłowym (o czym pisałem we wcześniejszych artykułach). Szczególnie przy obecnym, historycznie niskim stosunku ceny srebra do złota, potencjalne zyski dla skarbu państwa mogłyby silnie stabilizować polski budżet w warunkach karuzeli cenowej na rynkach surowców. Już teraz jesteśmy, po Peru, państwem o największych rezerwach srebra na świecie (po nas kolejno Australia i Rosja). Przy odpowiednio zaplanowanej strategii, Polska mogłaby zyskiwać na rozwijających się trendach związanych z nowymi technologiami, a nawet na spekulacji. 

The post Igor Olech: Banki centralne wobec złota (oraz srebra) first appeared on Nowe Kształty.

Nierówności ekonomiczne dzielimy na dwie zasadnicze części: dochodowe oraz majątkowe.

Nierówności dochodowe

Dochód narodowy z kolei to całość dochodów, którymi dysponują osoby fizyczne i prawne danego kraju w ciągu roku, niezależnie od ich źródła.¹ Od jego jednak trzeba jeszcze odjąć tzw. amortyzację kapitału oraz odjąć lub dodać dochody netto uzyskane za granicą. Nie wchodząc zbytnio w szczegóły dochód najprościej można ująć jako strumień dóbr (głównie pieniędzy, ale nie tylko), który płynie do różnych podmiotów w ramach gospodarki. Po prostu jest to suma dóbr wytwarzanych przez gospodarkę danego kraju, która jest następnie dzielona pomiędzy różne podmioty.

Ten strumień zasobów jest kierowany przede wszystkim do pracowników i właścicieli. Pewną jego część otrzymują udziałowcy przedsiębiorstw w formie wypłaty zysków i są to ich zyski kapitałowe, gdyż podstawą ich wypłaty jest zainwestowany kapitał. Zwykle jest tak, iż bezpośrednio koreluje on z wysokością udziału, choć nie jest to regułą. Drugą dużą część tego strumienia stanowią pensje pracowników.

Tutaj właśnie pojawiają się nierówności dochodów z pracy. Są one najważniejszą częścią nierówności dochodowych, acz nie jedyną. Oczywistą konstatacją jest, że pensje są zróżnicowane. Sędzia zarabia więcej niż urzędnik w sądzie, programista więcej niż kasjerka, a nauczyciel mniej niż lekarz. Uśredniając oczywiście. Praca jest więc nierówno opłacana w ramach gospodarki. Już samo to jest przejawem tego, że kapitalizm jest ustrojem nierównościowym.

Ogólnie zjawisko to jest częścią nierówności dochodowych. Uposażenia płynące z kapitału jak i z pracy nie są przecież równe. Oczywistą konsekwencją będzie więc rozwarstwienie ekonomiczne z tego wynikające.

Nierówności majątkowe

Odmiennym rodzajem nierówności, o wiele mniej obecnym w debacie publicznej, są te majątkowe. Skoro dochód rozumieliśmy jako strumień dóbr, to z kolei majątek najtrafniej i najkrócej można nazwać zasobem. Jest to całe posiadane w danym momencie bogactwo.² Zasób ten może, ale nie musi, generować przychód. Przykładowo osoba posiadająca kilkaset kilogramów złota nie czerpie z samego faktu jego posiadania żadnych zysków. Podobnie inwestor giełdowy, który dopóki nie sprzeda swoich akcji lub nie zostanie wypłacona mu dywidenda to nie uzyskuje on dochodów płynących z samego faktu posiadania danych akcji.

Elementem łączącym te dwie podstawowe nierówności, tj. nierówność dochodową i majątkową jest nierówność dochodów z kapitału. Wypływa ona z tej drugiej, ale jest często klasyfikowana w pierwszej z nich. Wydaje się, że ze względu na odmienne źródło pochodzenia należałoby oddzielić dochody z kapitału i rozpatrywać je w ramach nierówności majątkowych. Fundamentalnie inna jest przecież podstawa wypłaty zysków akcjonariuszowi, a inna pensji pracownikowi. Zyski są pochodną zainwestowanego kapitału, a on jest przecież częścią majątku, który się inwestuje w ten czy inny sposób. Dlatego też nierówności dochodów z pracy oraz nierówności majątkowe wraz z dochodami płynącymi z kapitału powinny być rozpatrywane oddzielnie.

Kto może nie pracować?

Bardzo ciekawą kwestią, ukazującą ewolucję obecnych nierówności, jest wzajemna relacja między zarobkami z pracy a posiadanym kapitałem. W obecnych czasach jest ona dodatnia, ale nie w pełni. Natomiast w społeczeństwach dawnych wieków była ona ujemna.³ Możliwość nie pracowania była zarezerwowana dla wąskich elit, utrzymujących się z dochodów majątku oraz pracy innych ludzi. Historycznym przykładem tego zjawiska może być arystokracja na zachodzie Europy oraz polska szlachta. Większość z ich przedstawicieli nie wykonywała żadnej pracy zawodowej utrzymując się z posiadanych przez siebie majątków. Mało tego, bardzo często nie zarządzali oni oraz nie nadzorowali nawet bezpośrednio swoich dóbr, wynajmując do tego odpowiednich zarządców. Ten styl życia był zarezerwowany oczywiście dla bardzo wąskiej grupy posiadaczy, co zdarza się czasami i teraz, choć oczywiście w mniejszej skali. Dlatego też osoby posiadające największy majątek, kilkaset lat temu, nie otrzymywały żadnych lub prawie żadnych dochodów z pracy. Obecnie z kolei duża część osób najbogatszych pracuje. Ta spora zmiana społeczna wydarzyła się w XX wieku, przez co doszło do pojawienia się dodatniej korelacji pomiędzy posiadanym dochodem z pracy a majątkiem.

Ten krótki wstęp pozwolił na przedstawienie zasadniczych pojęć przydatnych w dalszej analizie oraz zarysowanie problemu. W następnych artykułach, z niniejszego cyklu, przedstawię szerzej poszczególne nierówności oraz na przykładach pokażę ich rozkład historyczny oraz geograficzny. Historia nierówności była i jest polityczna. To też aspekt o szczególnej doniosłości, któremu przyjrzę się w następnych artykułach.

Więcej artykułów tego autora znajdziesz tutaj.

The post Jakub Nawrot: Nierówności – tlen kapitalizmu first appeared on Nowe Kształty.

Obecny kryzys, który de facto rozpoczął się z końcem roku 2019 wraz zachwianiem się rynku repo, zdawał się być rozciągnięty w czasie. Oliwy do ognia bez wątpienia dolały lockdowny. W ciągu ostatnich lat zamykały się kolejne firmy, często te mniejsze (tzw. MiŚie: małe i średnie firmy, będące podstawą realnej gospodarki), ale okazjonalnie i większe. O nadchodzącym kryzysie pisałem już w innym artykule zaznaczając, że takie kryzysy nie rozpoczynają się z dnia na dzień, i już miesiące (a nawet czasem lata) wcześniej można dostrzec sygnały zapowiadające nadchodzącą tragedię gospodarczą. Jednak w ciągu ostatnich kilku dni czas zdaje się przyspieszać. Kilka amerykańskich banków ogłosiło upadłość, a kolejne doświadczają masywnych spadków na giełdach. Nie możemy mieć pewności, że w następnych tygodniach będziemy słyszeć o kolejnych. Najpierw przypomnijmy sobie jak kryzys rozwijał się w roku 2008.

Kryzys roku 2008

Pierwszą zapowiedzią poprzedniego kryzysu były spadki cen nieruchomości w 2006 roku, wynikające z przyznawania pożyczek tzw. ninja (no income, no job, no assets), czyli osobom które nie powinny ich otrzymać. Pożyczki te zabezpieczane były przez tzw. CDO  (Collaterised Debt Obligation), czy raczej CDC (Credit Defatult Swap). Nie wchodźmy w szczegóły, gdyż dziś przyczyny kryzysu są zgoła inne. Zajmijmy się tym, jak “zły kredyt” wpłynął na instytucje go finansujące, czyli banki, oraz te, które liczyły na łatwe wzrosty, czyli np. ubezpieczycieli.

Już w 2007 roku Bank Anglii ratował bank Northern Rock (w kolejnych etapach kryzysu ostatecznie znacjonalizowany) – mniejszą instytucję, której problemy – podobnie jak dziś – były dopiero zapowiedzią tego, co miało nadejść. Gdy istotnie zaczęły spadać rynkowe ceny wspomnianych CDC, gigant ubezpieczeniowy AIG (ale także inne, mniej znane instytucje jak MBIA i Ambac) nie był w stanie spłacać roszczeń z nimi związanych, tracąc płynność finansową. Reakcja banków, które spodziewały się, że będą musiały spłacać te roszczenia skutkowała czymś podobnym do kryzysu repo z 2019 roku – banki, tracąc zaufanie, przestały pożyczać sobie nawzajem pieniądze (tzw. credit crunch). Przyjmuje się, że początkiem kryzysu był upadek ogromnych instytucji finansowych: Merrill Lynch, Bear Sterns i Lehmann Brothers. Jednak jeszcze w marcu 2008 FED rozpoczął wsparcie bankrutujących dilerów obligacji, zaś w lipcu 2008 załamał się bank IndyMac, po czym został znacjonalizowany. Od września 2008 roku, Bank Rezerwy Federalnej wstrzyknął do systemu finansowego najpierw 200 a później 700 miliardów dolarów. Wtedy były to sumy niespotykane, jednak w porównaniu z zastrzykami finansowymi ostatnich kilku lat raczej niewielkie. Pomimo szeroko zakrojonej akcji bail-outowej, w październiku załamywały się rynki. Banki centralne ratowały takiego giganta jak Lloyds (i należące do jego grupy HBOS czy TSB), a ubezpieczyciele kredytów nieruchomości Fannie Mae i Freddie Mac zostali de facto znacjonalizowani. Z końcem roku bail-outów wymagają korporacje niemal w ogóle nie związane z branżą nieruchomości: GM, Chrystler, Ford. Merrill Lynch został przejęty przez Bank of America. Kryzys rozlewał się na coraz wyższe instancje. Już w 2010 roku zaś miały miejsce bailouty państw: Grecji i Irlandii. 

Jak to wszystko ma się do obecnej sytuacji?

Długi kryzys 2019 – dziś

Zostawmy kryzys repo i konsekwencje lockdownów. Obecnie, pomimo wciąż podnoszonych – w imię walki z inflacją – stóp procentowych, banki mają problemy z płynnością finansową. Zależnie od instytucji, powody tego mogą być różne.

Podobnie jak w 2008 roku, upadki zaczynają się od najmniejszych firm i instytucji. Bankructwa małych firm trwa już od kilku lat. Wygląda na to, że nadszedł czas na większe rynki. Zeszły rok został zamknięty dużymi spadkami giełdy, i jeszcze większymi spadkami o wiele mniejszego rynku, czyli kryptowalut. Pierwsze znaki na niebie zauważyć można było jeszcze właśnie w zeszłym roku, kiedy zbankrutował kryptowalutowy FTX. W styczniu b.r. Silvergate – bank kryptowalut – stracił 8 miliardów dolarów ze względu na masowe wycofywanie się inwestorów z tego rynku. Dokładnie dwa miesiące później (środa, 8 marca – tydzień temu), Silvergate ogłosił zamknięcie. W piątek, 10 marca, bankructwo ogłosił Silicon Valley Bank (SVB), “bank dla startupów”, czyli również dla mniejszych niż większych firm. Brytyjska odnoga Sillicon Valley Bank została przejęta za jednego funta przez giganta HSBC. Podobnie jak przed kryzysem 2008 roku, SVB zainwestował w papiery wartościowe, których wartość rynkowa spadała. Obie instytucje utraciły płynność ze względu na ucieczkę inwestorów ze swoimi funduszami, co powodowane jest niestabilną sytuacją rynkową. Choć jeszcze wczoraj (niedziela, 12 marca) dochodziły od nas głosy, że nie będzie bail-outu SVB, być może zamknięcie Signature Bank, oraz spadek cen akcji banków przekonał FED o zmianie kursu (jeszcze w weekend, przed otwarciem sesji były wysokie, a po jej otwarciu dziś są jeszcze wyższe!): 

• First Republic o niemal 66%, 
• Western Alliance o 75%, 
• o 46% banku Pacific West
• Bank of Hawaii o 10%
• Customers Bancorp o 54%
• Zions Bancorp o 44%
• Bank of Hawaii o 42%
• Comerica o 39%
• East West Bancorp o 32%

Jeszcze w niedzielę, tego samego dnia przez nowojorskich regulatorów przekonał FED do zmiany zdania w ciągu kilku godzin. Teraz FED przedstawił plan rocznych pożyczek dla banków, którym brakuje płynności, czyli de facto FED stworzył nowy plan bail-outowy dla załamujących się rynków finansowych (nazwany Bank Term Funding Program) – być może odraczając ciążący na nich wyrok. 

Dziś (poniedziałek, 13 marca) mamy do czynienia z masową wyprzedażą akcji banków na całym świecie – także w Polsce. Commerzbank i Credit Suisse spadły o ok. 10%, spadł nawet HSBC o 3,5%, który dopiero co przejął brytyjską odnogę SVB. O do 5% spadały także akcje banków polskich. Nie powinno to dziwić, jeśli się pamięta o tym, jak bardzo połączone są rynki finansowe na całym świecie. 

Podsumowanie

Gołym okiem już widać, że kryzys przyspiesza, obecnie dotykając głównie mniejszych, czy lokalnych instytucji finansowych, Jednak, podobnie jak w 2008 roku, może on zacząć “wspinać” się na wyższe poziomy – silnie dotykając globalne banki, czy nawet państwa, podobnie jak miało to miejsce w trakcie kryzysu roku 2008. “Dowodem” (proszę go jednak traktować z przymrużeniem oka) na to może być opinia Jima Cramera, wieloletniego komentatora giełdowego ze stacji telewizyjnej CNBC, który znany jest z tego, że często gdy chwali akcje jakiejś spółki, to już niebawem dotykają je silne spadki lub bankructwa.

The post Olech: Kryzys finansowy – czeka nas powtórka z roku 2008? first appeared on Nowe Kształty.

W dwóch poprzednich częściach cyklu na temat metali szlachetnych próbowałem odpowiedzieć na pytanie dlaczego to właśnie one spełniały funkcję pieniądza przez tysiące lat. W pierwszej części skupiłem się na jego właściwościach chemiczno-fizycznych oraz użytkowych, w drugiej zaś na tym jak formowała się ich wartość w historii – także wobec innych towarów. Trzecia część poświęcona została temu, od czego zależna jest wartość metali szlachetnych dziś, co jest wynikiem nie tylko mechanizmów rynkowych, ale także geopolityki (którą Polacy przecież tak kochają) oraz przyrodzonych cech obecnie panującego paradygmatu gospodarczo-finansowego (z naciskiem na “finansowego”). W tym artykule skupię się jednak na drugiej kwestii, czyli na finansowych przyczynach takiego stanu rzeczy.

Nie wszystko co złoto się świeci

Wielu inwestorów twierdzi, że metale szlachetne – w szczególności złoto – jest zabezpieczeniem siły nabywczej w warunkach inflacji. Skoro tak jest, to jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat wydrukowano kilkukrotnie więcej waluty niż było jej wcześniej, dlaczego cena złota nie wzrosła proporcjonalnie do tego dodruku? Jak to bywa w ekonomii, odpowiedzi mogą być złożone i niekompletne, ale przyjrzyjmy się chociaż kilku z nich.

Przyczynkiem do tych rozważań może być sytuacja i zdziwienie części zwolenników złota na wejście w życie jednego z mechanizmów tzw. Basel III, czyli ustanowionej po kryzysie roku 2008 umowy między bankami, regulującej między innymi obrót złotem. Poruszenie tej kwestii zmusi nas do rozważenia szerszego zagadnienia, jakim jest postępująca (przynajmniej jeszcze do niedawna) finansjalizacja globalnego systemu gospodarczego, a co za tym idzie – rynków metali, w tym szlachetnych.

W połowie 2021 roku złoto przeniesiono z aktywa ryzyka poziomu trzeciego, do pierwszego. Poza wieloma aspektami tej umowy, dla złota oznaczało to tyle, że banki zmuszone zostały do zabezpieczenia oficjalnie posiadanego złota 85% rezerwą gotówki. Przedtem banki nie musiały posiadać takiego zabezpieczenia. Niektórzy wieścili eksplozję cen złota z powodu wejścia w życie tej regulacji. Dlaczego więc się tak nie stało? Proponuję zwrócić uwagę na wykres świecowy ukazujący cenę złota od maja 2021 do maja 2022:

Cena złota od końca maja 2021 do końca maja 2022.

Źródło: https://goldprice.org/

Jak można zauważyć, świece czerwone są często dłuższe i szersze niż świece zielone – złoto o wiele delikatniej “wspina się” w górę” w porównaniu z ostrymi spadkami w dół. Oznaczać to może, że za każdym razem gdy wzrasta do jakiegoś poziomu cena złota, duzi inwestorzy upłynniają złoto… papierowe. Ale jak to złoto papierowe? Czy złoto nie jest metalem? Owszem jest, ale większość światowych „zasobów” złota (jak i srebra) to nic innego jak papierowe kontrakty deklarujące tyle, że są… złotem, czyli zabezpieczeniem, gwarantem że za ten weksel można otrzymać prawdziwe, metalowe złoto. Z praktycznego punktu widzenia, dla inwestorów jest to rozsądne rozwiązanie. Uciążliwym by było przesyłać sztabki pomiędzy bankami za każdym razem gdy realizowana jest transakcja. Jednak doprowadziło to do kuriozalnej sytuacji w której na rynku jest o wiele więcej kontraktów na złoto (jak i podobnie na srebro) niż jest go fizycznie w ogóle. W konsekwencji, złoto (zarówno fizyczne jak i papierowe) zdaje się być o wiele mniej rzadkim dobrem niż jest ono w rzeczywistości. Ale ruchy na rynku złota (tj. jego masywne i raptowne upłynnienia w momentach gdy jego ceny rosną) mogą sugerować, że banki starają się po cichu upłynniać „papierowe” złoto, którego nie będą w stanie pokryć w obliczu „ostatecznego krachu systemu korporacji” (używam tego określenia nieco ironicznie, za Kazikiem Staszewskim).

Teraz przyjrzyjmy się bardziej aktualnemu wykresowi świecowemu, który przedstawia ostatnie półrocze, i który prezentuje zgoła inną sytuację. Już od sierpnia zaobserwować można o wiele więcej raptownych “wspięć” ceny złota, oraz opornych spadków. Pamiętajmy, że decyzje zakupowe zwykłych zjadaczy chleba grają niewielką rolę w formowaniu się ceny, więc najprawdopodobniejszą przyczyną takiego stanu rzeczy był prawdopodobnie wysoki popyt na te metale (choćby ze strony banków centralnych, co samo w sobie warte jest osobnego artykułu).

Cena złota od sierpnia 2021 do początku stycznia 2023.

Źródło: https://goldprice.org/

Jak już pod koniec roku 2022 pisał Reuters:

Grupa banków, która współpracowała z London Metal Exchange (LME) w celu uruchomienia kontraktów terminowych na złoto i srebro w 2017 roku, przygotowuje się do porzucenia projektu po tym, jak nie zmaterializowały się oczekiwane wolumeny – powiedziały trzy źródła mające bezpośrednią wiedzę w tej sprawie.

Taki ruch zakończyłby próbę LME, która dominuje w handlu metalami przemysłowymi, aby uchwycić część londyńskiego rynku kruszcu, który jest największy na świecie, ze złotem wartym około 17 bilionów dolarów zmieniającym ręce w zeszłym roku.

Takie informacje zazwyczaj wychodzą na światło dzienne gdy decyzja została już podjęta, albo nawet podjęte zostały już działania w celu jej wyekzekwowania (jak wielokrotnie udowadniały nam to kolejne wiadomości na temat masowego wprowadzania cyfrowych walut banków centralnych w ostatnich miesiącach, co akurat jest zupełnie inną, choć jak to w gospodarce bywa, powiązaną kwestią). Według mnie oznacza to tyle, że coraz trudniej jest bankom pozbyć się papierowych kontraktów, tym samym nie są one zainteresowane tworzeniem kolejnych (jak tu: kontraktów terminowych), oraz być może nie są one już zainteresowane pogłębianiem stabilizacji cen złota poprzez kontrakty terminowe. Czy banki zdecydują się na całkowite “zrzucenie maski” i pozbycie się kontraktów na złoto? Na to bym nie liczył. Z punktu widzenia legalistycznego, zanim to by się stało, prawdopodobnie zmuszone by były do realizacji kontraktów klientów, którzy takimi kontraktami dysponują. Z drugiej strony, przecież na gruncie polskim doświadczyliśmy, że “grubych ryb” prawo się nie ima, co pokazała afera właśnie z inwestowaniem w złoto, czyli afera Amber Gold. Takim niewiarygodnym ale prawdopodobnym scenariuszem zajmiemy się w następnej sekcji.

Ile jest złota w złocie, i srebra w srebrze?

No dobrze, w takim razie ile jest tego papieru? Przypatrzmy się także relacji papierowego złota i srebra do ich “papierowych” odpowiedników w dwóch okresach i przeprowadźmy eksperyment myślowy “na chłopski rozum”.

Stosunek “papierowych” kontraktów na srebro i złoto w maju 2022 oraz w styczniu 2023

Źródło: https://usdebtclock.org/

Jak widać, jeszcze w maju 2022 złota “papierowego” było ponad 110 razy więcej niż rzeczywistego, zaś srebra “papierowego” jest aż ponad 334 razy więcej niż srebra rzeczywistego! Historycznie, relacja srebra do złota wynosiła mniej-więcej 15:1, czyli za piętnaście uncji srebra można było otrzymać jedną uncję złota. Dla łatwiejszego zapamiętania, dwa tysiące lat temu Judasz za zdradę Chrystusa otrzymane 30 srebrników mógłby wymienić na dwie uncje złota. Dziś nie otrzymałby nawet pół uncji złota. Relacja przedstawiona na powyższym rysunku może też odpowiedzieć na pytanie “dlaczego srebro jest dziś tak tanie w porównaniu ze złotem”. Być może właśnie dlatego, że kontraktów na których jest napisane, że są srebrem jest ponad trzykrotnie więcej niż kontraktów na których jest napisane, że są złotem.

Co więcej, porównując te już i tak niebagatelne stosunki z maja z ilością kontraktów na metale szlachetne, zauważyć możemy że sytuacja robi się coraz dziwniejsza – w ciągu ledwie kilku miesięcy ilość “papierowego” złota o co najmniej 5%, a “papierowego” srebra wzrosła o około ⅕! Choć przyznam, że nie znalazłem informacji na temat tego, od kiedy funkcjonuje wymiana “papierowym” złotem i srebrem, dlatego w ramach zapowiedzianego eksperymentu dając temu rynkowi “korzyść z niepewności” załóżmy, że od lat 80. XX wieku, co uzasadniam następująco. Po pierwsze, kontrakty terminowe na złoto funkcjonują na rynkach od 1974 roku, a po drugie, słynny Srebrny Czwartek miał miejsce w 1980 roku, a jego wpływ odczuł także rynek złota. Stwierdzając, że od początku 1980 roku do maja 2022 roku minęły 492 miesiące, to stabilny, miesięczny przyrost takich kontraktów wynosiłby

1. dla srebra: 334,5/496 = 0,674 na miesiąc

2. dla złota: 111/496 = 0,223 na miesiąc

dla sportu doliczmy sobie podobny stosunek do stycznia 2023 (504 miesiące od stycznia 1980):

3. dla srebra: 334,5/504 = 0,663 na miesiąc

4. dla złota: 111/504 = 0,22 na miesiąc

czyli wciąż przyrost jest o wiele większy niż spodziewany. Ilość srebra “papierowego” powinna wzrosnąć o do 4%, może o 6% przy mocnych wahaniach, złota w porywach o 2%, ale wzrost owych kontraktów o ilość kilkukrotnie wyższą od spodziewanej jest niepokojąca. Choć można mieć zarzuty do przedstawionej tu przeze mnie prymitywnej metody, to średnia jest średnią i na oko widać, że wzrosty te wymykają się standardowym odchyleniom.

Manipulowanie rynkiem metali szlachetnych to nie tylko de facto stabilizowanie przefinansjalizowanego systemu. Ma on także efekt psychologiczny. Im dłużej i mocniej tłumiona jest cena metali fizycznych, tym mniej atrakcyjne są one w oczach “zwykłego Kowalskiego”, który liczy na szybki zarobek. Banki zaś, które działają powoli i zarabiają na teoretycznie niskich marżach, są w stanie nie tylko oszczędzać na obrocie złotem, ale także wpływać na rynki w sposób dla siebie zasadny.

Metal bije papier

Dlaczego metale szlachetne tak dobrze wypadają w czasie kryzysu? Ponieważ są jedną z niewielu inwestycji w których nie występuje żadne ryzyko kontrahenta. Gdy udzielamy pożyczki – na przykład rządowi kupując obligację, bankowi trzymając w nim swoje pieniądze, jakiejś firmie kupując jej akcje – musimy liczyć się z tym że kontrahent, choć oczywiście zobligowany do oddania nam naszych pieniędzy, wcale nie musi ich oddać bo na przykład po prostu ich nie ma. Jego klienci mu nie zapłacili, podatnicy potracili pracę więc nie płacą PIT-u, banki nie dostają rat za kredyty hipoteczne. Tak już zdarzało się w historii. Podobnie oczywiście stać się może z kontraktami na metale, jeśli tylko ich właściciele spróbowaliby je masowo realizować. Metali zaś, jeśli przechowywane w bezpiecznym miejscu, takie ryzyko nie dotyczy.

Nie mamy pańskiego płaszcza i co pan nam zrobi!?

Należy jednak pamiętać, że w warunkach kryzysowych z początku ceny metali spadały. Dlaczego? Otóż właśnie dlatego, że inwestorzy zawsze sprzedawali najpierw “papiery” na złoto i srebro po to by pokryć wezwania do pokrycia depozytu zabezpieczającego (popularnie znane jako margin call). Masowa wyprzedaż kontraktów związanych z ceną kruszców powoduje spadki cenowe, które zazwyczaj eksplodują niebawem po wyprzedaży tego, co i tak kruszcem nie jest. Jak mówią inwestujący w fizyczne metale szlachetne “If you don’t hold it, you don’t own it” (ang. Jeśli go nie trzymasz [tj. fizycznego kruszca], to go nie posiadasz).

Czy ceny złota i srebra mogą jednak spaść? Według raportu Banku Światowego z 2018, w 2030 roku złoto ma kosztować 1400 dolarów, a srebro 13,42 dolarów. Jak jednak dość szybko pokazał czas, raport ten nie zestarzał się zbyt dobrze. Autorzy raportu nie wzięli jednak pod uwagę bezprecedensowych ilości pieniędzy wydrukowanych w konsekwencji kolejno lockdownów, wojny na Ukrainie itd. Niektórzy twierdzą, że cena srebra za uncję może osiągnąć poziom nawet grubo ponad 1000 dolarów. Ostatecznie jednak nikt nie wie jaką cenę mogą osiągnąć metale w przyszłości.

The post Igor Olech: Metale szlachetne w erze finansjalizacji first appeared on Nowe Kształty.

Problem braku dostępności mieszkań w Polsce jest konsekwencją wielowiekowego zapóźnienia rozwojowego kraju. Wszystko to powoduje, że Polska ma jedne z najgorszych statystyk mieszkaniowych na Starym Kontynencie. Według danych statystycznych, aż 37,6% mieszkań w Polsce jest przeludnionych, a Polska posiada tylko 392 mieszkania na 1000 mieszkańców, co jest jednym z najgorszych wyników w Europie. Jednocześnie warto zwrócić uwagę, że nie można kwestii niedoboru mieszkań ograniczyć tylko do samej ich liczby. Ważne są również inne kwestie, takie jak metraż, lokalizacja czy standard. Mówiąc obrazowo – niskiej jakości lokale, pomimo, że są ujęte w statystykach liczbowych, w praktyce nie zaspokajają głodu mieszkaniowego w standardzie właściwym dla obecnych czasów. Szerzej o samym zjawisku niedoboru pisze p. Kosma Nykiel, w tekście na łamach Klubu Jagiellońskiego, do lektury którego serdecznie zachęcam.¹

Jakie rozwiązanie zatem proponuje rząd? Może powołanie państwowego dewelopera lub program budownictwa czynszowego prowadzonego przez samorządy? Nie, to by było za trudne. Postawiono na stare dobre dopłaty do kredytów. Czytając założenia przedstawionego w mediach programu ma się nieodparte wrażenie, że gdzieś się to już kiedyś widziało…. Główną propozycją rządową jest wspomniany system dopłat do kredytów. Dopłaty te będą możliwe do zakupu mieszkań i domów jednorodzinnych. Ograniczone będą do wysokości 500 tysięcy dla osób samotnych oraz 600 tysięcy dla małżeństw i rodziców z dzieckiem. Co najmniej jeden z beneficjentów musi być poniżej 45 roku życia oraz nigdy wcześniej nie posiadać mieszkania lub domu. Nie trzeba będzie przy tym posiadać obywatelstwa polskiego aby skorzystać z programu. Kredyt będzie musiał mieć stałe oprocentowanie, a przy tym nie będą występowały ograniczenia dochodowe. Oprocentowanie kredytu ma być ograniczone do 2%, jednak dotyczyć to będzie jedynie kosztu pieniądza. Biorąc pod uwagę marżę banku i inne koszty kredytu, realne oprocentowanie będzie się wahać w okolicach 4%. Dodatkowo system dopłat będzie obowiązywał jedynie przez pierwsze 10 lat, kiedy raty są najwyższe. Ma to dawać realne oszczędności dla kredytobiorców, co pokazał rząd na przedstawionych przez siebie symulacjach.²

No dobrze, ale co z tą propozycją jest nie tak? Generalnie – wszystko. 

Po pierwsze program ten będzie bodźcem dla strony popytowej rynku nieruchomości. Nie spowoduje sporego wzrostu podaży mieszkań. Będzie przyśpieszał tylko decyzję o zakupie mieszkania pewnej wąskiej grupy beneficjentów oraz powodował dopływ rządowej gotówki na rynek nieruchomości. Czekają nas więc jeszcze większe zyski deweloperów i kolejne pompowanie cen mieszkań po pandemicznym wzroście. To będzie konsekwencją, w skali makro, wprowadzenia tego programu.

Po drugie, żeby skorzystać z programu trzeba będzie w ogóle mieć zdolność kredytową. Tą ma z kolei jedynie zamożniejsza część społeczeństwa. Z programu więc, z automatu, wyłączeni będą biedniejsi Polacy. Według wyliczeń dr Adama Czerniaka z SGH, aby osoba samotna mogła skorzystać z maksymalnej kwoty kredytu, tj. 500 tysięcy musiałaby mieć zarobki około 8,5 tysiąca złotych na rękę netto oraz 20% wkład własny, czyli mniej więcej 100 tysięcy złotych w gotówce. Natomiast średnie zarobki w Polsce wynoszą niewiele ponad 4 tysiące złotych na rękę, a mediana jest jeszcze niższa bo wynosi około 3,5 tysiąca netto. Program ten będzie więc dostępny dla kilkunastu procent najbogatszych. Rządowy program wesprze więc de facto tych, którzy pomocy nie potrzebują – klasę wyższą oraz średnią. Oczywiście można argumentować, że nie trzeba brać maksymalnej kwoty kredytu, a na przykład 250 tysięcy złotych. Tak, tylko wtedy jeśli cokolwiek uda się kupić, to co najwyżej 20-30 metrową klitkę na obrzeżach miasta.

Po trzecie skandalicznym pomysłem jest to, aby program był dostępny również dla obcokrajowców. Dopłacanie z budżetu państwa do mieszkań dla zamożnych imigrantów jest czymś tak głęboko niesprawiedliwym, że nawet przy ogólnej nędzy tego programu wydaje się to szokujące.

Patrząc z lotu ptaka na ten program można zauważyć, że jest przejawem bezradności i kapitulacji partii rządzącej. W roku 2015 PiS szedł do wyborów pod hasłem reformy i wzmocnienia państwa. Jednym z jego przejawów miało być ,,Mieszkanie plus’’, który miał złamać hegemonię dewelopersko-bankową. Program odniósł spektakularną porażkę, co przyznał sam Jarosław Kaczyński. ,,Pierwszym mieszkaniem’’ PiS kapituluje przed deweloperami i bankami, które będą największymi beneficjentami systemu dopłat. PIS wchodzi w tory po Platformie, jako partii będącej reprezentantem elit III RP. 

Nawiasem mówiąc, kapitulacja PiSu była arcypolska. Najpierw buńczuczne słowa, retoryka spod znaku ,,ani guzika nie oddamy’’, następnie powolne wycofanie się, a na końcu kapitulacja. Tym właśnie jest ten program – kapitulacją wobec lobby dewelopersko-bankowego. PiS się zużył, jak zużyła się Platforma, a wszystko na to wskazuje, iż trzeba się przygotować na restaurację III RP w wersji ,,turbo’’. To nie będą łatwe czasy dla nas, ale podobno to w ogniu hartuje się stal.

The post Jakub Nawrot: Mieszkania bezradności first appeared on Nowe Kształty.

Metale szlachetne dla każdego, czyli w co może inwestować każdy?

Złoto często jest przedstawiane jako obiekt pożądania chciwców, co przedstawione jest choćby w micie o Midasie. Jednak każdy powinien zastanowić się nad zachowaniem swej siły nabywczej w warunkach inflacji, a właśnie taką funkcję mogą pełnić metale szlachetne. Drugim metalem, który historycznie przedstawiał sobą wartość jako pieniądz było srebro, trzecim zaś miedź (która dziś nie ma właściwie żadnej wartości pieniężnej, i właściwie w całości wykorzystywana jest w przemyśle). Historycznie jako pieniądza wykorzystywano także brąz, będący stopem miedzi, cyny. Obecnie wytwarzane są różne stopy brązu, w skład którego mogą wchodzić różne metale, jednak ich przeznaczenie jest czysto przemysłowe. 

Dziś ludzkość świadoma jest istnienia także innych wartościowych metali, takich jak uran, czy platyna. Fizyczny obrót tym pierwszym jest zakazany, ze względu na jego radioaktywność, a jego posiadaczem można zostać jedynie poprzez zakupienie go w postaci instrumentów finansowych (lub, co ciekawe, wtopione w szklane naczynia, modne ponad wiek temu). Jednak inwestowanie nawet w “papierowy” uran polecają np. Rick Rule, znany ekonomista specjalizujący się w rynkach surowców, co motywuje oczywiście obecnymi cenami energii. Związek ten używany jest w elektrowniach atomowych, na które boom może nadejść, jeśli państwa Unii Europejskiej postanowią utrzymać embargo na rosyjski gaz. Po wprowadzeniu sankcji na Rosję, cena uranu nie wzrosła zbyt wiele, utrzymując się na wyższym poziomie od co najmniej sierpnia 2021, jednak wciąż jest niemal trzykrotnie niższa niż jej rekordy cenowe z roku 2007. 

Platyna po złocie i srebrze jest obecnie najpopularniejszym metalem kolekcjonowanym fizycznie przez “finansowych preppersów”. Zazwyczaj monety z niej wykonane można kupić w sklepach sprzedających metale szlachetne. Jednak w świadomości “zwykłego Kowalskiego” platyna nie przedstawia konkretnej wartości. O ile w warunkach inflacji wiele osób jest w stanie sobie wyobrazić cenę złota (i szybko byłaby w stanie wyobrazić także cenę srebra), fizyczny obrót platyną jest zbyt niski, żeby orientować się w jej cenach. Wiele osób obecnie już wie, że za uncję złota płaci się około 10 tys. złotych, a za uncję srebra więcej niż 100 złotych. Jednak zapytajmy kogokolwiek o ceny platyny czy palladu, a prawdopodobnie nikt nie będzie wiedział ile ona wynosi. Dlatego też rozważania nad platyną zostaną zamknięte w tym paragrafie, dodając jedynie, że obecnie uncja złota kosztuje około dwóch uncji platyny, i że według wielu inwestorów uważa ją za niedoszacowaną (jej cena jest o wiele niższa niż szczyty cenowe sprzed lat). Podobnie sytuacja ma się z palladem, którego cena za uncję obecnie jest nieco wyższa od ceny złota wyrażonej w dolarach. 

Ze względu na powyższe (tj. brak świadomości społecznej, regulacje, nie aplikowalność jako pieniądz), dalsza część artykułu poświęcona będzie dwóm metalom szlachetnym, którymi są złoto i srebro. Będą w niej rozwinięte powody, dla których to właśnie te dwa metale są najistotniejsze w tej kategorii. I dlaczego w dłuższej perspektywie przedstawiają one sobą autentyczną wartość. 

Między człowiekiem a złotem jest chemia

Poza wspomnianą rzadkością złota, oraz tym że ma historię jako pieniądz, warto pochylić się nad chemicznymi i fizycznymi własnościami złota.

Po pierwsze, złoto koroduje o wiele wolniej niż inne metale. Nie zachodzą między nim a ludzką skórą reakcje chemiczne, przez co stało się ono odpowiednim materiałem do wytwarzania biżuterii (być może tę sekcję powinienem był nazwać “Między człowiekiem a złotem nie ma chemii”). 

Po drugie, w porównaniu z innymi metalami jest ono lekkie, co znów przemawia za jego zastosowaniem przez przemysł jubilerski. Handlarzom zaś pozwalało na transport wysokiej wartości wymiennej, która jednocześnie ma niską objętość i wagę. 

Ale czy tylko metale szlachetne mają wysoką wartość? Oczywiście nie. W tablicy Mendelejewa jest wiele pierwiastków o wysokiej cenie rynkowej, jednak dla prywatnego inwestora trzymanie np. gazów szlachetnych w sejfach mogłoby być raczej problematyczne. Być może w szczelnie zamkniętych flakonach? Wraca jednak kwestia świadomości potencjalnych kupców co do ich ceny. Co więcej, niektórymi z wartościowych pierwiastków nawet nie obraca się na giełdach, i używane są one jedynie do przeprowadzania badań. 

Po trzecie, srebro i złoto są kolejno pierwsze i trzecie wśród metali jeśli chodzi o przewodność cieplną i elektryczną. Na drugim miejscu jest powszechna – i dlatego tania – miedź, z której wytwarza się kable. Jednak przemiany obecnie zachodzące w przemyśle sugerują, że wartość srebra może wzrastać nie tylko ze względu na swoją rzadkość i zalety jako pieniądz, lecz może ono stawać się bardziej surowcem niż walutą. Aplikacja złota w przemyśle to jedynie 10%. Jednak aplikacja srebra w przemyśle to aż 60%. Oczywiście, wynika to także z tego, że jest o wiele tańsze niż złoto. Niemniej, jego zastosowanie może wzrastać. Proekologiczne tendencje w energetyce w dużej mierze skupiają się na panelach słonecznych, o wiele bardziej popularnych niż na przykład elektrownie wiatrowe. Zaś w przeciętnym panelu słonecznym znajduje się ok. ⅔ uncji srebra. Już od lat producenci paneli próbują wyeliminować z jego składu srebro, jednak nie osiągając ostatecznego sukcesu. Wciąż wielu jednak liczy na zastąpienie srebra w panelach przez grafen. Od wielu lat producenci próbują zastąpić srebro o wiele tańszą miedzią. Okazjonalnie można przeczytać o kolejnej firmie, której “udał się” taki zabieg, jednak zawsze okazuje się, że takie panele nie są wystarczająco wydajne i wytrzymałe. To jednak nie jest jedyna przemysłowa aplikacja srebra. 

Chcesz mieć elektryczny samochód? W nim także znajdzie się od ok. uncji do półtorej uncji srebra. I tak Unia Europejska zamierza na dobre zakazać produkcji samochodów spalinowych do roku 2035, więc wybór pomiędzy samochodem spalinowym czy elektrycznym jest już kwestią zamkniętą. Do 2035 roku, w niektórych miejscach Europy nie będzie można nawet jeździć autami spalinowymi, na przykład w Brukseli. Prawnie usankcjonowane zwiększenie podaży pojazdów elektrycznych wymusi także zwiększenie się popytu na srebro. Przyszłość samochodów elektrycznych może stać pod znakiem zapytania z innych powodów. Na początku września 2022 norwescy właściciele elektrycznych samochodów Tesla ogłosili strajk głodowy, protestując przeciwko słabej jakości aut. W tym samym czasie, stan Kalifornia – która jeszcze niedawno tak jak Bruksela była w forpoczcie rządów domagających się zakazywania aut spalinowych i zastępowania ich przez auta elektryczne – ze względu na kryzys energetyczny prosi właścicieli elektrycznych samochodów do nie ładowania ich. Jak widać, nie tylko technologia nie jest jeszcze wystarczająco zaawansowana by być powszechną, ale i infrastruktura i jej zależność od surowców energetycznych pozostawiają wiele do życzenia. Jeśli technologia okaże się “niewypałem”, na pewno ucierpi na tym potencjał wzrostowy srebra. Jednak to wciąż tylko jeden (choć oczywiście duży) rynek, który tego surowca potrzebuje. 

Miejmy nadzieję, że konflikty zbrojne się zakończą, jednak jeśli tak nie będzie, zapotrzebowanie na srebro również będzie rosnąć, gdyż metal ten znajduje się w wielu pociskach balistycznych. Na przykład, do wyprodukowania rakiety Tomahawk potrzeba 500 uncji srebra (ok. 16 kg). 

Żadne z powyższych nie jest w stanie zutylizować kontraktów, dźwigni czy innych instrumentów finansowych z napisem “Srebro”. Potrzebne są do ich konstrukcji fizyczne materiały. W epoce, w której mówi się tak wiele o recyklingu, odzyskiwaniu materiałów itd. bardziej opłaca się wykopać nowy zasób metalu, niż odzyskać go ze starego sprzętu. Oczywiście, jeśli ceny tych metali wzrosną, na pewno zacznie się także opłacać je odzyskiwać. Póki co, pomimo rosnącego popytu na wykorzystującą srebro “zieloną technologię”, “stare srebro” jest niszczone, czyli spada jego podaż – co w przyszłości także musi doprowadzić do wzrostu jego cen. Dla porównania, o wiele droższe złoto niemal w całości od czasów starożytnych do dziś nie zmniejszało w znaczący sposób swojej wydobytej ilości. 

Srebro w przemyśle to jednak nie tylko kwestia sprzętu elektrycznego, ale także na przykład branży medycznej. Coraz częściej można kupić np. pojemniki na żywność czy wkładki do butów z cząsteczkami srebra. Nie jest ono dodawane ze względów estetycznych, ale wynika z właściwości antybakteryjnych srebra (tzw. srebro koloidalne). 

Istnieje nawet angielskie powiedzenie “urodzona/y ze srebrną łyżeczką w buzi”, co oznacza urodzenie w zamożnej rodzinie. Chodzi przede wszystkim o drobiny tego pierwiastka, które wraz ze spożywaniem posiłku trafiają do organizmu. 

Jak czytamy na serwisie Mamadu:

Mleko i woda przechowywane w srebrnych naczyniach dłużej zachowywały świeżość, stąd też w dużych zbiornikach wodnych na dnie zazwyczaj leżały srebrne monety. Hipokrates leczył srebrem wrzody, a Rzymianie rannych żołnierzy. Gdy świat dziesiątkowały liczne zarazy i choroby, srebrne sztućce i zastawy chroniły przed śmiercią najbogatszych – stąd, chociażby „błękitna krew arystokracji”. Pierwiastek chroniąc organizmy elit, w niewielkim stopniu przedostawał się do krwi, utleniając ją na niebiesko szary odcień.

Istnieją także opinie mówiące o szkodliwości doustnej konsumpcji srebra, co warto wziąć pod uwagę próbując podreperować stan zdrowia tą metodą. Jednocześnie, tę metodę oczyszczania wody stosuje nawet przezorne NASA.

Podsumowanie

Metale szlachetne mają nie tylko długą historię, ale i zastosowanie przemysłowe. Choć oczywiście nie zapewnią one spektakularnych wzrostów (metal leżący w sejfie lub zakopany na bezludnej wyspie nie daje dywidend), jednak są one fundamentem, polisą ubezpieczeniową na to, co zdaje się nieuchronnie nadchodzić. 

The post Igor Olech: Metale szlachetne dla każdego first appeared on Nowe Kształty.

Czym jest dochód gwarantowany? Jakie ma źródła idea dystrybucji pieniędzy bez żadnych wymagań wobec obywatela? Jest to projekt „socjalistyczny”, a może właśnie liberalny?

Zapraszamy do wysłuchania podcastu Pawła Leszczaka z Łukaszem Burzyńskim.

https://youtu.be/oVfrg8JHJYA

Obejrzyj inne odcinki Komentarza politycznego  lub tego autora.

The post Komentarz polityczny: Czy bezwarunkowy dochód gwarantowany ma przyszłość? first appeared on Nowe Kształty.

W pierwszym odcinku odpowiadaliśmy na pytanie Co jest źródłem obecnej inflacji? Zapraszamy na drugi odcinek komentarza ekonomicznego:

Sprawdź:

Subskrybuj nasz kanał na YouTube

The post Komentarz ekonomiczny: Zaleje nas bezwartościowy pieniądz z amerykańskiej giełdy? first appeared on Nowe Kształty.

O tym w rozmowie Łukasza Burzyńskiego z Igorem Olechem.

Zapraszamy również do zapoznania się z artykułem Igora: Nadciąga totalny kataklizm.

The post Komentarz ekonomiczny: Co jest źródłem obecnej inflacji? first appeared on Nowe Kształty.