Intensywne zakupy

W 2022 roku banki centralne zakupiły rekordową ilość złota (1136 metrycznych ton o wartości ponad 70 miliardów dolarów), zaś taka skala zakupów nie była widziana od 1967 roku. Był to rok, w którym popyt na złoto wzrósł o 28%. Warto dodać, że większość z tych zakupów nie była oficjalnie zgłaszana. Gromadzenie złota, które jest w pewien sposób neutralne (nie ma monopolu na jego emisję, jak to jest w przypadku walut) może być krokiem w stronę zmiany systemu globalnych rozliczeń handlowych, oraz uniezależnienia się od polegania głównie na rezerwach dolarowych. Złoto nie tylko wspierać ma przejście do nowego systemu, ale także może stać się częścią nowej waluty jest tworzenie się koszyka walut państw BRICS (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, Południowa Afryka), który będzie mógł zastąpić dolara amerykańskiego. Obecnie skrót BRICS jest jedynie symbolem gospodarek rozwijających się, które wspólnie z oryginalnymi państwami kryjącymi się za tym skrótem kontestują dominację dolara w handlu międzynarodowym. Potrzeba posiadania rezerw złota przez państwa BRICS, w celu detronizacji dolara z jego pozycji “waluty światowej” jest częstym motywem komentarzy na temat zmiany paradygmatu geopolitycznego z unipolarnego na multipolarny. Można do tej grupy dodać na przykład Turcję (która w trzecim kwartale 2022 zakupiła najwięcej złota), Pakistan, Egipt, Indonezję, czy Iran żeby wspomnieć najliczniejsze (z których właściwie wszystkie – poza Iranem – przez dekady kwalifikowano jako sojuszników USA). Poza wspomnianymi, banki takich państw jak Uzbekistan, Katar, Singapur, Irak, czy Meksyk również zwiększają swoje rezerwy złota. 

Banki centralne zawsze zwracają się w stronę złota (i ogólnie zwiększają rezerwy) właśnie wtedy, gdy ponoszą straty. Te zaś wynikają ze spadku wartości obligacji (Do końca drugiego kwartału 2022 roku Rezerwa Federalna straciła 720 mld dolarów, a Bank Anglii 200 mld funtów. Europejski Bank Centralny przechodzi obecnie przegląd swoich finansów i przewiduje się, że również poniesie znaczne straty. Europejski Bank Centralny, Rezerwa Federalna USA, Bank Anglii, Szwajcarski Bank Narodowy i australijski bank centralny „stoją obecnie w obliczu możliwych strat o łącznej wartości ponad 1 biliona dolarów, ponieważ niegdyś dochodowe obligacje przekształcają się w zobowiązania”). Zwiększenie zabezpieczenia poprzez zakup złota ukazuje grafika 1 i 2.

Grafika 1. Zakupy złota przez banki centralne, w tonach.

Grafika 2. Sprzedaż złota na świecie w tonach. Na ciemnoniebiesko banki centralne, na jasnoniebiesko sprzedaż całkowita. Podobnie jak w 2019 roku, gdy zbliżał się kryzys repo, tak i dziś banki centralne stają się głównymi nabywcami złota. 

Źródło: https://www.weforum.org/agenda/2022/11/central-banks-gold-market-economy-global/ 

Rzeczywistość zmiata z planszy teorię

Utarło się twierdzenie, że w środowisku rosnących stóp procentowych ceny metali szlachetnych spadają. Jest to logiczne, gdyż jeśli zwroty mogą być wyższe np. z obligacji to nie jest sensowne lokować dużej części portfela w surowcu, od którego nie ma zwrotu kapitałowego, a często jeszcze trzeba płacić za trzymanie go w sejfie. Jednak w ostatnich miesiącach, pomimo rosnących stóp procentowych, to wciąż rosną ceny metali szlachetnych (pomimo usilnych prób obniżania ich cen poprzez “produkcję papierowego złota”, o czym pisałem tutaj). Oznacza to oczekiwanie jeszcze gorszej kondycji gospodarki. W końcu znajdujemy się w środowisku wysokiej inflacji i – jak na obecne czasy – wysokich stóp procentowych, co zdarza się bardzo rzadko i wynika z prób kontroli rosnącej inflacji. Niektórzy by się nawet kłócili, że taki stan rzeczy również zagina czasoprzestrzeń i wykute w skale prawa ekonomii (chociaż podobnie sytuacja dolara wyglądała na przełomie lat 70. i 80.). Ekonomia jest wciąż dość młodą nauką, z której wciąż się uczymy, że te same decyzje w różnych okresach mogą mieć różne skutki. Niektóre banki centralne już zakomunikowały, że nie są w stanie już bardziej podnosić stóp procentowych, pomimo świadomości, że nie udało im się zdusić inflacji. Już trzy banki centralne wystosowały takie komunikaty: Indii, Kanady, oraz Australii. Jednak także pomimo podobnych opinii na temat rozwijającego się kryzysu, banki te podjęły różne strategie wobec złota. Spójrzmy zatem na tendencje występujące w rozwijających się państwach BRICS, oraz w rozwiniętych państwach zachodnich. 

Stosunek centralnych banków zachodnich do złota

Ostatnim najbardziej zadziwiających przykładem była Kanada. Jako jedyne państwo z grupy G7, sprzedała całe swoje złoto, ogłaszając że jest ono “antycznym zabezpieczeniem”. Podobnie postąpiła Wielka Brytania za rządów premiera Gordona Browna w 1999 roku, upłynniając niemal wszystkie swoje rezerwy w okresie, gdy złoto notowało dramatyczne spadki. Brown sprzedał wtedy brytyjskie złoto za ok. 160 funtów za uncję, podczas gdy z powodu upadku funta cena złota osiągnęła nowy rekordowy poziom prawie 1580 funtów – czyli wzrastając niemal 10-krotnie. Postawa kanadyjskiego banku była krytykowana w lokalnych mediach. W końcu w 2023 roku, Bank of Canada postanowił zainwestować w ryzykowniejsze, jednak pozwalające na wyższe zwroty akcje spółek wydobywczych. 

Stosunek centralnych banków BRICS do złota

W ostatnich miesiącach najagresywniej złoto skupowała Turcja, jednak na przykład w lutym to Ludowy Bank Chin kupił najwięcej złota spośród wszystkich banków centralnych, o niemal 25 ton. Choć Chiny nie raportowały skupu złota w latach 2019 – 2022, to tajemnicą poliszynela jest to, że Chiny nie ujawniają wszystkich zakupów tego rodzaju. Takie zapasy mają znajdować się w Państwowej Administracji Wymiany Zagranicznej (SAFE). Na przykład, w 2022 roku “tajemniczy kupiec” zakupił 300 ton złota. Już wcześniej podejrzewano, że kupcem tym są Chiny, później te podejrzenia zostały potwierdzone. 

Chiny silnie “obudowywały” przemysł złota już od kryzysu 2008 roku, skupując jego rezerwy czy zwiększając jego wydobycie. Eksport złota z Chin jest także silnie regulowany. Podobnie jak Indie, Chiny zachęcają swoich obywateli do oszczędzania w złocie (ponad połową rezerw Chin mają być rezerwy prywatne, podczas gdy bank centralny oraz banki komercyjne mają posiadać 45% chińskich zasobów tego metalu). 

Podobnie zachowuje się Rosja. Jest ona piątym posiadaczem złota na świecie, i produkuje 10% światowych zasobów rocznie. Podobnie jak Chiny, od 2022 roku Rosja zachęca obywateli do zakupu złota obniżając na nie stawki podatkowe. Choć rosyjski bank centralny sam akumuluje dużo złota, to czasem je upłynnia by łatać deficyty. Już niedługo po inwazji na Ukrainę Rosja ogłosiła, że gaz sprzedawany będzie jedynie za ruble lub złoto, przywiązując cenę rubla do złota w stosunku 5000 rubli za gram. Tym samym, w relacji do rubla, złoto jest o wiele bardziej wartościowe niż w stosunku do dolara. 

Zakończenie

Takie państwa jak Polska, Węgry a także Czechy wciąż powiększają swoje rezerwy żółtego kruszca. Kraje centralnej Europy tym samym wpisują się w trendy panujące wśród państw rozwijających się. Z pewnością wysokie rezerwy złota pozwalają na wyższą niezależność od wartości długu innych jego emitentów, na przykład Rezerwy Federalnej czy Europejskiego Banku Centralnego. Polska, jako największy producent srebra w Unii Europejskiej (patrz: KGHM) mogłaby również z łatwością zwiększać własne rezerwy srebra, które jest nie tylko formą waluty, ale także metalem przemysłowym (o czym pisałem we wcześniejszych artykułach). Szczególnie przy obecnym, historycznie niskim stosunku ceny srebra do złota, potencjalne zyski dla skarbu państwa mogłyby silnie stabilizować polski budżet w warunkach karuzeli cenowej na rynkach surowców. Już teraz jesteśmy, po Peru, państwem o największych rezerwach srebra na świecie (po nas kolejno Australia i Rosja). Przy odpowiednio zaplanowanej strategii, Polska mogłaby zyskiwać na rozwijających się trendach związanych z nowymi technologiami, a nawet na spekulacji. 

The post Igor Olech: Banki centralne wobec złota (oraz srebra) first appeared on Nowe Kształty.

W dwóch poprzednich częściach cyklu na temat metali szlachetnych próbowałem odpowiedzieć na pytanie dlaczego to właśnie one spełniały funkcję pieniądza przez tysiące lat. W pierwszej części skupiłem się na jego właściwościach chemiczno-fizycznych oraz użytkowych, w drugiej zaś na tym jak formowała się ich wartość w historii – także wobec innych towarów. Trzecia część poświęcona została temu, od czego zależna jest wartość metali szlachetnych dziś, co jest wynikiem nie tylko mechanizmów rynkowych, ale także geopolityki (którą Polacy przecież tak kochają) oraz przyrodzonych cech obecnie panującego paradygmatu gospodarczo-finansowego (z naciskiem na “finansowego”). W tym artykule skupię się jednak na drugiej kwestii, czyli na finansowych przyczynach takiego stanu rzeczy.

Nie wszystko co złoto się świeci

Wielu inwestorów twierdzi, że metale szlachetne – w szczególności złoto – jest zabezpieczeniem siły nabywczej w warunkach inflacji. Skoro tak jest, to jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat wydrukowano kilkukrotnie więcej waluty niż było jej wcześniej, dlaczego cena złota nie wzrosła proporcjonalnie do tego dodruku? Jak to bywa w ekonomii, odpowiedzi mogą być złożone i niekompletne, ale przyjrzyjmy się chociaż kilku z nich.

Przyczynkiem do tych rozważań może być sytuacja i zdziwienie części zwolenników złota na wejście w życie jednego z mechanizmów tzw. Basel III, czyli ustanowionej po kryzysie roku 2008 umowy między bankami, regulującej między innymi obrót złotem. Poruszenie tej kwestii zmusi nas do rozważenia szerszego zagadnienia, jakim jest postępująca (przynajmniej jeszcze do niedawna) finansjalizacja globalnego systemu gospodarczego, a co za tym idzie – rynków metali, w tym szlachetnych.

W połowie 2021 roku złoto przeniesiono z aktywa ryzyka poziomu trzeciego, do pierwszego. Poza wieloma aspektami tej umowy, dla złota oznaczało to tyle, że banki zmuszone zostały do zabezpieczenia oficjalnie posiadanego złota 85% rezerwą gotówki. Przedtem banki nie musiały posiadać takiego zabezpieczenia. Niektórzy wieścili eksplozję cen złota z powodu wejścia w życie tej regulacji. Dlaczego więc się tak nie stało? Proponuję zwrócić uwagę na wykres świecowy ukazujący cenę złota od maja 2021 do maja 2022:

Cena złota od końca maja 2021 do końca maja 2022.

Źródło: https://goldprice.org/

Jak można zauważyć, świece czerwone są często dłuższe i szersze niż świece zielone – złoto o wiele delikatniej “wspina się” w górę” w porównaniu z ostrymi spadkami w dół. Oznaczać to może, że za każdym razem gdy wzrasta do jakiegoś poziomu cena złota, duzi inwestorzy upłynniają złoto… papierowe. Ale jak to złoto papierowe? Czy złoto nie jest metalem? Owszem jest, ale większość światowych „zasobów” złota (jak i srebra) to nic innego jak papierowe kontrakty deklarujące tyle, że są… złotem, czyli zabezpieczeniem, gwarantem że za ten weksel można otrzymać prawdziwe, metalowe złoto. Z praktycznego punktu widzenia, dla inwestorów jest to rozsądne rozwiązanie. Uciążliwym by było przesyłać sztabki pomiędzy bankami za każdym razem gdy realizowana jest transakcja. Jednak doprowadziło to do kuriozalnej sytuacji w której na rynku jest o wiele więcej kontraktów na złoto (jak i podobnie na srebro) niż jest go fizycznie w ogóle. W konsekwencji, złoto (zarówno fizyczne jak i papierowe) zdaje się być o wiele mniej rzadkim dobrem niż jest ono w rzeczywistości. Ale ruchy na rynku złota (tj. jego masywne i raptowne upłynnienia w momentach gdy jego ceny rosną) mogą sugerować, że banki starają się po cichu upłynniać „papierowe” złoto, którego nie będą w stanie pokryć w obliczu „ostatecznego krachu systemu korporacji” (używam tego określenia nieco ironicznie, za Kazikiem Staszewskim).

Teraz przyjrzyjmy się bardziej aktualnemu wykresowi świecowemu, który przedstawia ostatnie półrocze, i który prezentuje zgoła inną sytuację. Już od sierpnia zaobserwować można o wiele więcej raptownych “wspięć” ceny złota, oraz opornych spadków. Pamiętajmy, że decyzje zakupowe zwykłych zjadaczy chleba grają niewielką rolę w formowaniu się ceny, więc najprawdopodobniejszą przyczyną takiego stanu rzeczy był prawdopodobnie wysoki popyt na te metale (choćby ze strony banków centralnych, co samo w sobie warte jest osobnego artykułu).

Cena złota od sierpnia 2021 do początku stycznia 2023.

Źródło: https://goldprice.org/

Jak już pod koniec roku 2022 pisał Reuters:

Grupa banków, która współpracowała z London Metal Exchange (LME) w celu uruchomienia kontraktów terminowych na złoto i srebro w 2017 roku, przygotowuje się do porzucenia projektu po tym, jak nie zmaterializowały się oczekiwane wolumeny – powiedziały trzy źródła mające bezpośrednią wiedzę w tej sprawie.

Taki ruch zakończyłby próbę LME, która dominuje w handlu metalami przemysłowymi, aby uchwycić część londyńskiego rynku kruszcu, który jest największy na świecie, ze złotem wartym około 17 bilionów dolarów zmieniającym ręce w zeszłym roku.

Takie informacje zazwyczaj wychodzą na światło dzienne gdy decyzja została już podjęta, albo nawet podjęte zostały już działania w celu jej wyekzekwowania (jak wielokrotnie udowadniały nam to kolejne wiadomości na temat masowego wprowadzania cyfrowych walut banków centralnych w ostatnich miesiącach, co akurat jest zupełnie inną, choć jak to w gospodarce bywa, powiązaną kwestią). Według mnie oznacza to tyle, że coraz trudniej jest bankom pozbyć się papierowych kontraktów, tym samym nie są one zainteresowane tworzeniem kolejnych (jak tu: kontraktów terminowych), oraz być może nie są one już zainteresowane pogłębianiem stabilizacji cen złota poprzez kontrakty terminowe. Czy banki zdecydują się na całkowite “zrzucenie maski” i pozbycie się kontraktów na złoto? Na to bym nie liczył. Z punktu widzenia legalistycznego, zanim to by się stało, prawdopodobnie zmuszone by były do realizacji kontraktów klientów, którzy takimi kontraktami dysponują. Z drugiej strony, przecież na gruncie polskim doświadczyliśmy, że “grubych ryb” prawo się nie ima, co pokazała afera właśnie z inwestowaniem w złoto, czyli afera Amber Gold. Takim niewiarygodnym ale prawdopodobnym scenariuszem zajmiemy się w następnej sekcji.

Ile jest złota w złocie, i srebra w srebrze?

No dobrze, w takim razie ile jest tego papieru? Przypatrzmy się także relacji papierowego złota i srebra do ich “papierowych” odpowiedników w dwóch okresach i przeprowadźmy eksperyment myślowy “na chłopski rozum”.

Stosunek “papierowych” kontraktów na srebro i złoto w maju 2022 oraz w styczniu 2023

Źródło: https://usdebtclock.org/

Jak widać, jeszcze w maju 2022 złota “papierowego” było ponad 110 razy więcej niż rzeczywistego, zaś srebra “papierowego” jest aż ponad 334 razy więcej niż srebra rzeczywistego! Historycznie, relacja srebra do złota wynosiła mniej-więcej 15:1, czyli za piętnaście uncji srebra można było otrzymać jedną uncję złota. Dla łatwiejszego zapamiętania, dwa tysiące lat temu Judasz za zdradę Chrystusa otrzymane 30 srebrników mógłby wymienić na dwie uncje złota. Dziś nie otrzymałby nawet pół uncji złota. Relacja przedstawiona na powyższym rysunku może też odpowiedzieć na pytanie “dlaczego srebro jest dziś tak tanie w porównaniu ze złotem”. Być może właśnie dlatego, że kontraktów na których jest napisane, że są srebrem jest ponad trzykrotnie więcej niż kontraktów na których jest napisane, że są złotem.

Co więcej, porównując te już i tak niebagatelne stosunki z maja z ilością kontraktów na metale szlachetne, zauważyć możemy że sytuacja robi się coraz dziwniejsza – w ciągu ledwie kilku miesięcy ilość “papierowego” złota o co najmniej 5%, a “papierowego” srebra wzrosła o około ⅕! Choć przyznam, że nie znalazłem informacji na temat tego, od kiedy funkcjonuje wymiana “papierowym” złotem i srebrem, dlatego w ramach zapowiedzianego eksperymentu dając temu rynkowi “korzyść z niepewności” załóżmy, że od lat 80. XX wieku, co uzasadniam następująco. Po pierwsze, kontrakty terminowe na złoto funkcjonują na rynkach od 1974 roku, a po drugie, słynny Srebrny Czwartek miał miejsce w 1980 roku, a jego wpływ odczuł także rynek złota. Stwierdzając, że od początku 1980 roku do maja 2022 roku minęły 492 miesiące, to stabilny, miesięczny przyrost takich kontraktów wynosiłby

1. dla srebra: 334,5/496 = 0,674 na miesiąc

2. dla złota: 111/496 = 0,223 na miesiąc

dla sportu doliczmy sobie podobny stosunek do stycznia 2023 (504 miesiące od stycznia 1980):

3. dla srebra: 334,5/504 = 0,663 na miesiąc

4. dla złota: 111/504 = 0,22 na miesiąc

czyli wciąż przyrost jest o wiele większy niż spodziewany. Ilość srebra “papierowego” powinna wzrosnąć o do 4%, może o 6% przy mocnych wahaniach, złota w porywach o 2%, ale wzrost owych kontraktów o ilość kilkukrotnie wyższą od spodziewanej jest niepokojąca. Choć można mieć zarzuty do przedstawionej tu przeze mnie prymitywnej metody, to średnia jest średnią i na oko widać, że wzrosty te wymykają się standardowym odchyleniom.

Manipulowanie rynkiem metali szlachetnych to nie tylko de facto stabilizowanie przefinansjalizowanego systemu. Ma on także efekt psychologiczny. Im dłużej i mocniej tłumiona jest cena metali fizycznych, tym mniej atrakcyjne są one w oczach “zwykłego Kowalskiego”, który liczy na szybki zarobek. Banki zaś, które działają powoli i zarabiają na teoretycznie niskich marżach, są w stanie nie tylko oszczędzać na obrocie złotem, ale także wpływać na rynki w sposób dla siebie zasadny.

Metal bije papier

Dlaczego metale szlachetne tak dobrze wypadają w czasie kryzysu? Ponieważ są jedną z niewielu inwestycji w których nie występuje żadne ryzyko kontrahenta. Gdy udzielamy pożyczki – na przykład rządowi kupując obligację, bankowi trzymając w nim swoje pieniądze, jakiejś firmie kupując jej akcje – musimy liczyć się z tym że kontrahent, choć oczywiście zobligowany do oddania nam naszych pieniędzy, wcale nie musi ich oddać bo na przykład po prostu ich nie ma. Jego klienci mu nie zapłacili, podatnicy potracili pracę więc nie płacą PIT-u, banki nie dostają rat za kredyty hipoteczne. Tak już zdarzało się w historii. Podobnie oczywiście stać się może z kontraktami na metale, jeśli tylko ich właściciele spróbowaliby je masowo realizować. Metali zaś, jeśli przechowywane w bezpiecznym miejscu, takie ryzyko nie dotyczy.

Nie mamy pańskiego płaszcza i co pan nam zrobi!?

Należy jednak pamiętać, że w warunkach kryzysowych z początku ceny metali spadały. Dlaczego? Otóż właśnie dlatego, że inwestorzy zawsze sprzedawali najpierw “papiery” na złoto i srebro po to by pokryć wezwania do pokrycia depozytu zabezpieczającego (popularnie znane jako margin call). Masowa wyprzedaż kontraktów związanych z ceną kruszców powoduje spadki cenowe, które zazwyczaj eksplodują niebawem po wyprzedaży tego, co i tak kruszcem nie jest. Jak mówią inwestujący w fizyczne metale szlachetne “If you don’t hold it, you don’t own it” (ang. Jeśli go nie trzymasz [tj. fizycznego kruszca], to go nie posiadasz).

Czy ceny złota i srebra mogą jednak spaść? Według raportu Banku Światowego z 2018, w 2030 roku złoto ma kosztować 1400 dolarów, a srebro 13,42 dolarów. Jak jednak dość szybko pokazał czas, raport ten nie zestarzał się zbyt dobrze. Autorzy raportu nie wzięli jednak pod uwagę bezprecedensowych ilości pieniędzy wydrukowanych w konsekwencji kolejno lockdownów, wojny na Ukrainie itd. Niektórzy twierdzą, że cena srebra za uncję może osiągnąć poziom nawet grubo ponad 1000 dolarów. Ostatecznie jednak nikt nie wie jaką cenę mogą osiągnąć metale w przyszłości.

The post Igor Olech: Metale szlachetne w erze finansjalizacji first appeared on Nowe Kształty.

Handel nieodzownie wiąże się z tym, co Adam Smith nazywał podziałem pracy – jedna osoba wytwarza zboże jako rolnik, inna wytwarza podkowy dla koni jako kowal, szewc szyje buty itd. Przyjęło się, że z początku system wymiany dóbr w podziale pracy opierał się na barterze. Na przykład szewc mógł sprzedać buty za pół worka pszenicy. Sprawa komplikowała się z poszerzaniem się zasięgu handlu oraz ze zróżnicowaniem dóbr, którymi się wymieniano. Nie zawsze rolnik potrzebował siedemnastu par butów, dlatego barter zastąpiono pieniądzem. 

Pieniądz z początku miał przyjmować różne formy. Na przykład na wyspach brytyjskich były to specjalnie oznaczone kijki. Kijki takie były raczej lekkie i wygodne w transporcie, co już było dobrym argumentem za tym, by stosować je jako walutę. Jednak – jak łatwo się domyślić – takie oznaczenie łatwo było podrobić. Wzrost ilości oznaczonych kijków z pewnością doprowadzał do tego, co dziś nazywamy inflacją. Tym samym z takiego systemu trzeba było zrezygnować. Podobnie sprawy miały się wszędzie, gdzie pieniądzem stawały się łatwo dostępne dary natury: muszle, czy oszlifowane w paciorki kamienie.

Metale szlachetne, takie jak złoto i srebro, trudniej jest podrobić niż oznaczenie na kijku. Rozpoznać prawdziwe złoto czy srebro można choćby po miłym dla ucha, charakterystycznym dźwięku, którego podrobione monety z siebie nie wydadzą (link w celu referencyjnym). Im gorsza próba, tym dźwięk wydobywany się z kruszca będzie mniej czysty. Dziś wiemy, że jest o wiele więcej metod identyfikacji prawdziwego złota i srebra (np. prawdziwe, czyste złoto nie będzie reagować z kwasem, nie magnetyzuje się itd.) jednak sama “próba dźwięku” była często wystarczająca dla ludzi starożytności. Prawidłowość ta została rozpoznana przez wiele ludów na całym świecie. Jak miało się to w trakcie historii aż do czasów dzisiejszych?

Ostatecznie, zalety metali szlachetnych sprowadzają się do praw popytu i podaży – jest ich stosunkowo mało, więc ich cena jest wysoka. Niektórzy twierdzą, że złoto i srebro mają wartość relatywnie stałą, i że ich cena “w walucie” zmienia się wraz ze wzrostem i spadkiem ilości pieniądza papierowego. Niekoniecznie musiało tak być, co można zmierzyć, porównując relację ceny krowy do złota. Blog Ancient Finances (ang. Starożytne Finanse) wskazuje, że w erze wikingów cztery krowy kosztowały jedną uncję złota, lub osiem uncji srebra. W 1870 roku krowa kosztowała 26 dolarów, a uncja złota trochę ponad 18 dolarów, czyli krowa kosztowała ponad uncję złota (dziś kosztuje trochę mniej niż uncję). Jednak nawet w perspektywie 150 lat są to wahania rzędu 20%. Takie fluktuacje oczywiście mogą mieć miejsce, zależnie od ilości danego surowca na rynku. Czyli tak jak inne dobra, złoto ma wartość subiektywną. Niemniej relacja krowa/złoto jest jakimś punktem odniesienia, i nie występują między nimi takie dysproporcje jak pomiędzy złotem lub krową a “ceną” pieniądza. 

Wartość pracy a metale szlachetne

Innym punktem odniesienia jest wartość pracy. W starożytnym Rzymie, za dzień pracy, żołnierz otrzymywał jednego denara, którego waga wynosiła 1/10 uncji, czyli dzisiejsza równowartość… około 15 złotych. Znów jednak pojawia się kwestia subiektywności. Historycy uważają, że w porównaniu z ówczesną siłą nabywczą, denar był wart tyle, co 20 dolarów dziś (czyli ok. 100 złotych). W starożytności wydobycie metali szlachetnych było o wiele bardziej kosztowne ze względów technologicznych, dlatego też i wartość tych metali była wyższa. Z kolei warto dodać, że też eksploatacja kopalń była łatwiejsza – najpłytsze złoża były eksploatowane właśnie w starożytności, dziś za to przemysł górniczy zmuszony jest kopać coraz głębiej i w coraz gorzej dostępnych miejscach, by wydobywać kruszce. Dlatego nie tylko subiektywna wartość pracy otrzymującego metal szlachetny w zapłacie jest wliczana w jego wartość, ale oczywiście też tego, który je wydobywa. Rosnące koszty związane z kryzysem cen dóbr podstawowych, cenami energii i inflacją z pewnością także wpłyną na koszt wydobycia, a następnie na cenę rynkową metali (nie tylko szlachetnych). 

Utrzymanie a metale szlachetne

Srebro, ze względu na o wiele niższą wartość rynkową, może być wykorzystywane także do codziennych transakcji (na przykład w sytuacji załamania się walut państwowych), co jest trudniejsze do wykonania posługując się złotem. Tu jednak również subiektywność i głębokość takiego upadku odgrywają pewną rolę. Przykładowo, w Wenezueli za 40 uncji srebra (wg dzisiejszej ceny ok. 90 zł za uncję jest to kwota ok. 3600 złotych) można utrzymać rodzinę przez rok, co dziś w warunkach polskich może wydawać się absurdem. Należy jednak pamiętać, że i siła nabywcza jest różna w różnych krajach, a w państwach rozwijających się – jak Wenezuela – ceny ogólnie są o wiele niższe niż na przykład w Europie. 

W obecnej sytuacji, znany wśród inwestorów metali szlachetnych Rafi Farber uważa, że w realistycznym scenariuszem jest możliwość kupna domu jednorodzinnego za 75 uncji srebra. Argumentuje to on utratą zaufania do walut państwowych, co zmusi rządy światowe do rozpoznania srebra jako waluty, a nawet do zachęcania jego posiadaczy do jego upłynniania, by można było zastąpić nim upadające waluty. 

Niestety, na obecną cenę rynkową metali szlachetnych mają nie tylko niezależne czynniki rynkowe, ale także “metale papierowe”. To jednak również jest temat sam w sobie, na który należy poświęcić osobny artykuł. 

Koszt metali szlachetnych… a metale szlachetne

Poprzednie sekcje artykułu pokazują, w jaki sposób metale stały się pieniądzem; oraz w jaki sposób odpowiadały i odpowiadają one wartości innych produktów w różnych warunkach. Jednak za metalami kryją się także inne koszty.

Pierwszym z nich są koszty produkcji i dystrybucji. Można szacować, że – choć oczywiście koszty takie jak energia, praca itd. są zmienne – koszt wydobycia wynosi od ok. ⅓ do około ¾ ceny rynkowej kruszcu. Przykładowo, firma wydobywcza Newport Goldcorp w 2019 zaraportowała, że przy cenie rynkowej ok. 1500 dolarów za uncję, koszt produkcji wynosił niemal 1000 dolarów (sekcja Gold all-in sustaining costs – AISC). Cena ta musi także wzrastać wraz z kosztami wydobycia. W przeciwnym razie, przemysł wydobywczy zrezygnowałby z dalszej eksploatacji złóż. Jednak jak dotąd, cena rynkowa metali zwykła podążać za kosztami ich wydobycia.

Drugim kosztem są premie nakładane przez handlarzy metalami. Premie zależne są od rynkowej podaży dobra. Im mniej dostępne są monety/sztabki na rynku, tym wyższą cenę za ich odkupienie proponują handlarze na rynku wtórnym. A za im wyższe ceny skupują handlarze, tym za jeszcze wyższe będą metale odsprzedawać. Już od pierwszych miesięcy lockdownów premie osiągnęły rekordowe rozmiary, stanowiąc nawet 20-25% ceny.

Zakończenie

Pieniądz towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów zastępując niewygody barter i przyjmował najróżniejsze formy. Po wielu różnych próbach, odległe od siebie cywilizacje uznały, że najlepszym wyborem są rzadkie, lekkie i trwałe metale. Trwało to przez tysiące lat, dopóki skupienie kruszca w bankach nie pozwoliło na “gwarantowanie” złota wekslami, czy w końcu banknotami. Od drugiej połowy XX wieku mamy do czynienia z całkowitym oderwaniem pieniądza papierowego od kruszca, przez co “drukowanie pieniądza” przybrało widoczne dziś dla nas wszystkich groteskowe rozmiary. Warto jednak zawsze pamiętać, że w każdych warunkach metal jest pewnym punktem odniesienia dla kosztów życia, czy to jeśli chodzi o artykuły pierwszej potrzeby, czy poważne inwestycje takie jak nieruchomości. W warunkach zapaści gospodarczej często stanowiły one poważniejszy punkt odniesienia niż waluty gwarantowane przez dbające o nas wszystkich rządy. 

The post Igor Olech: Wartość metali szlachetnych wobec innych dóbr first appeared on Nowe Kształty.

Metale szlachetne dla każdego, czyli w co może inwestować każdy?

Złoto często jest przedstawiane jako obiekt pożądania chciwców, co przedstawione jest choćby w micie o Midasie. Jednak każdy powinien zastanowić się nad zachowaniem swej siły nabywczej w warunkach inflacji, a właśnie taką funkcję mogą pełnić metale szlachetne. Drugim metalem, który historycznie przedstawiał sobą wartość jako pieniądz było srebro, trzecim zaś miedź (która dziś nie ma właściwie żadnej wartości pieniężnej, i właściwie w całości wykorzystywana jest w przemyśle). Historycznie jako pieniądza wykorzystywano także brąz, będący stopem miedzi, cyny. Obecnie wytwarzane są różne stopy brązu, w skład którego mogą wchodzić różne metale, jednak ich przeznaczenie jest czysto przemysłowe. 

Dziś ludzkość świadoma jest istnienia także innych wartościowych metali, takich jak uran, czy platyna. Fizyczny obrót tym pierwszym jest zakazany, ze względu na jego radioaktywność, a jego posiadaczem można zostać jedynie poprzez zakupienie go w postaci instrumentów finansowych (lub, co ciekawe, wtopione w szklane naczynia, modne ponad wiek temu). Jednak inwestowanie nawet w “papierowy” uran polecają np. Rick Rule, znany ekonomista specjalizujący się w rynkach surowców, co motywuje oczywiście obecnymi cenami energii. Związek ten używany jest w elektrowniach atomowych, na które boom może nadejść, jeśli państwa Unii Europejskiej postanowią utrzymać embargo na rosyjski gaz. Po wprowadzeniu sankcji na Rosję, cena uranu nie wzrosła zbyt wiele, utrzymując się na wyższym poziomie od co najmniej sierpnia 2021, jednak wciąż jest niemal trzykrotnie niższa niż jej rekordy cenowe z roku 2007. 

Platyna po złocie i srebrze jest obecnie najpopularniejszym metalem kolekcjonowanym fizycznie przez “finansowych preppersów”. Zazwyczaj monety z niej wykonane można kupić w sklepach sprzedających metale szlachetne. Jednak w świadomości “zwykłego Kowalskiego” platyna nie przedstawia konkretnej wartości. O ile w warunkach inflacji wiele osób jest w stanie sobie wyobrazić cenę złota (i szybko byłaby w stanie wyobrazić także cenę srebra), fizyczny obrót platyną jest zbyt niski, żeby orientować się w jej cenach. Wiele osób obecnie już wie, że za uncję złota płaci się około 10 tys. złotych, a za uncję srebra więcej niż 100 złotych. Jednak zapytajmy kogokolwiek o ceny platyny czy palladu, a prawdopodobnie nikt nie będzie wiedział ile ona wynosi. Dlatego też rozważania nad platyną zostaną zamknięte w tym paragrafie, dodając jedynie, że obecnie uncja złota kosztuje około dwóch uncji platyny, i że według wielu inwestorów uważa ją za niedoszacowaną (jej cena jest o wiele niższa niż szczyty cenowe sprzed lat). Podobnie sytuacja ma się z palladem, którego cena za uncję obecnie jest nieco wyższa od ceny złota wyrażonej w dolarach. 

Ze względu na powyższe (tj. brak świadomości społecznej, regulacje, nie aplikowalność jako pieniądz), dalsza część artykułu poświęcona będzie dwóm metalom szlachetnym, którymi są złoto i srebro. Będą w niej rozwinięte powody, dla których to właśnie te dwa metale są najistotniejsze w tej kategorii. I dlaczego w dłuższej perspektywie przedstawiają one sobą autentyczną wartość. 

Między człowiekiem a złotem jest chemia

Poza wspomnianą rzadkością złota, oraz tym że ma historię jako pieniądz, warto pochylić się nad chemicznymi i fizycznymi własnościami złota.

Po pierwsze, złoto koroduje o wiele wolniej niż inne metale. Nie zachodzą między nim a ludzką skórą reakcje chemiczne, przez co stało się ono odpowiednim materiałem do wytwarzania biżuterii (być może tę sekcję powinienem był nazwać “Między człowiekiem a złotem nie ma chemii”). 

Po drugie, w porównaniu z innymi metalami jest ono lekkie, co znów przemawia za jego zastosowaniem przez przemysł jubilerski. Handlarzom zaś pozwalało na transport wysokiej wartości wymiennej, która jednocześnie ma niską objętość i wagę. 

Ale czy tylko metale szlachetne mają wysoką wartość? Oczywiście nie. W tablicy Mendelejewa jest wiele pierwiastków o wysokiej cenie rynkowej, jednak dla prywatnego inwestora trzymanie np. gazów szlachetnych w sejfach mogłoby być raczej problematyczne. Być może w szczelnie zamkniętych flakonach? Wraca jednak kwestia świadomości potencjalnych kupców co do ich ceny. Co więcej, niektórymi z wartościowych pierwiastków nawet nie obraca się na giełdach, i używane są one jedynie do przeprowadzania badań. 

Po trzecie, srebro i złoto są kolejno pierwsze i trzecie wśród metali jeśli chodzi o przewodność cieplną i elektryczną. Na drugim miejscu jest powszechna – i dlatego tania – miedź, z której wytwarza się kable. Jednak przemiany obecnie zachodzące w przemyśle sugerują, że wartość srebra może wzrastać nie tylko ze względu na swoją rzadkość i zalety jako pieniądz, lecz może ono stawać się bardziej surowcem niż walutą. Aplikacja złota w przemyśle to jedynie 10%. Jednak aplikacja srebra w przemyśle to aż 60%. Oczywiście, wynika to także z tego, że jest o wiele tańsze niż złoto. Niemniej, jego zastosowanie może wzrastać. Proekologiczne tendencje w energetyce w dużej mierze skupiają się na panelach słonecznych, o wiele bardziej popularnych niż na przykład elektrownie wiatrowe. Zaś w przeciętnym panelu słonecznym znajduje się ok. ⅔ uncji srebra. Już od lat producenci paneli próbują wyeliminować z jego składu srebro, jednak nie osiągając ostatecznego sukcesu. Wciąż wielu jednak liczy na zastąpienie srebra w panelach przez grafen. Od wielu lat producenci próbują zastąpić srebro o wiele tańszą miedzią. Okazjonalnie można przeczytać o kolejnej firmie, której “udał się” taki zabieg, jednak zawsze okazuje się, że takie panele nie są wystarczająco wydajne i wytrzymałe. To jednak nie jest jedyna przemysłowa aplikacja srebra. 

Chcesz mieć elektryczny samochód? W nim także znajdzie się od ok. uncji do półtorej uncji srebra. I tak Unia Europejska zamierza na dobre zakazać produkcji samochodów spalinowych do roku 2035, więc wybór pomiędzy samochodem spalinowym czy elektrycznym jest już kwestią zamkniętą. Do 2035 roku, w niektórych miejscach Europy nie będzie można nawet jeździć autami spalinowymi, na przykład w Brukseli. Prawnie usankcjonowane zwiększenie podaży pojazdów elektrycznych wymusi także zwiększenie się popytu na srebro. Przyszłość samochodów elektrycznych może stać pod znakiem zapytania z innych powodów. Na początku września 2022 norwescy właściciele elektrycznych samochodów Tesla ogłosili strajk głodowy, protestując przeciwko słabej jakości aut. W tym samym czasie, stan Kalifornia – która jeszcze niedawno tak jak Bruksela była w forpoczcie rządów domagających się zakazywania aut spalinowych i zastępowania ich przez auta elektryczne – ze względu na kryzys energetyczny prosi właścicieli elektrycznych samochodów do nie ładowania ich. Jak widać, nie tylko technologia nie jest jeszcze wystarczająco zaawansowana by być powszechną, ale i infrastruktura i jej zależność od surowców energetycznych pozostawiają wiele do życzenia. Jeśli technologia okaże się “niewypałem”, na pewno ucierpi na tym potencjał wzrostowy srebra. Jednak to wciąż tylko jeden (choć oczywiście duży) rynek, który tego surowca potrzebuje. 

Miejmy nadzieję, że konflikty zbrojne się zakończą, jednak jeśli tak nie będzie, zapotrzebowanie na srebro również będzie rosnąć, gdyż metal ten znajduje się w wielu pociskach balistycznych. Na przykład, do wyprodukowania rakiety Tomahawk potrzeba 500 uncji srebra (ok. 16 kg). 

Żadne z powyższych nie jest w stanie zutylizować kontraktów, dźwigni czy innych instrumentów finansowych z napisem “Srebro”. Potrzebne są do ich konstrukcji fizyczne materiały. W epoce, w której mówi się tak wiele o recyklingu, odzyskiwaniu materiałów itd. bardziej opłaca się wykopać nowy zasób metalu, niż odzyskać go ze starego sprzętu. Oczywiście, jeśli ceny tych metali wzrosną, na pewno zacznie się także opłacać je odzyskiwać. Póki co, pomimo rosnącego popytu na wykorzystującą srebro “zieloną technologię”, “stare srebro” jest niszczone, czyli spada jego podaż – co w przyszłości także musi doprowadzić do wzrostu jego cen. Dla porównania, o wiele droższe złoto niemal w całości od czasów starożytnych do dziś nie zmniejszało w znaczący sposób swojej wydobytej ilości. 

Srebro w przemyśle to jednak nie tylko kwestia sprzętu elektrycznego, ale także na przykład branży medycznej. Coraz częściej można kupić np. pojemniki na żywność czy wkładki do butów z cząsteczkami srebra. Nie jest ono dodawane ze względów estetycznych, ale wynika z właściwości antybakteryjnych srebra (tzw. srebro koloidalne). 

Istnieje nawet angielskie powiedzenie “urodzona/y ze srebrną łyżeczką w buzi”, co oznacza urodzenie w zamożnej rodzinie. Chodzi przede wszystkim o drobiny tego pierwiastka, które wraz ze spożywaniem posiłku trafiają do organizmu. 

Jak czytamy na serwisie Mamadu:

Mleko i woda przechowywane w srebrnych naczyniach dłużej zachowywały świeżość, stąd też w dużych zbiornikach wodnych na dnie zazwyczaj leżały srebrne monety. Hipokrates leczył srebrem wrzody, a Rzymianie rannych żołnierzy. Gdy świat dziesiątkowały liczne zarazy i choroby, srebrne sztućce i zastawy chroniły przed śmiercią najbogatszych – stąd, chociażby „błękitna krew arystokracji”. Pierwiastek chroniąc organizmy elit, w niewielkim stopniu przedostawał się do krwi, utleniając ją na niebiesko szary odcień.

Istnieją także opinie mówiące o szkodliwości doustnej konsumpcji srebra, co warto wziąć pod uwagę próbując podreperować stan zdrowia tą metodą. Jednocześnie, tę metodę oczyszczania wody stosuje nawet przezorne NASA.

Podsumowanie

Metale szlachetne mają nie tylko długą historię, ale i zastosowanie przemysłowe. Choć oczywiście nie zapewnią one spektakularnych wzrostów (metal leżący w sejfie lub zakopany na bezludnej wyspie nie daje dywidend), jednak są one fundamentem, polisą ubezpieczeniową na to, co zdaje się nieuchronnie nadchodzić. 

The post Igor Olech: Metale szlachetne dla każdego first appeared on Nowe Kształty.