wtorek, 17 listopada 2026

Nowe Kształty

Polityka · cywilizacja · społeczeństwo

Pismo o rzeczach fundamentalnych — cywilizacja, wiara, prawo.

Czy kryzys cen nieruchomości ma swój kalendarz?

W grudniu 2007 roku Krzysztof Jackowski mówił w wywiadzie dla „Gazety Pomorskiej”, że następny rok (a dokładnie połowa września 2008 roku) przyniesie poważny wstrząs w bankowości. We wrześniu 2008 roku upadł Lehman Brothers, zamykając etap narastającego od kilkunastu miesięcy kryzysu kredytowego. Data i treść przepowiedni nie są wyłącznie późniejszą relacją jasnowidza: wywiad został przedrukowany w internecie 17 stycznia 2008 roku. W październiku tego samego roku również „Puls Biznesu” przypomniał, że Jackowski zapowiadał bankowe kłopoty, zanim Lehman zbankrutował.

Jednym z autorów ostrzegających przed załamaniem 2008 roku był Fred Harrison, brytyjski analityk rynku nieruchomości, publicysta ekonomiczny i autor książek poświęconych wartości ziemi oraz kryzysom gospodarczym. Związany z tradycją georgistowską, badał zależności między rentą gruntową, ekspansją kredytu a cyklami koniunktury. W 2005 roku, kiedy na wielu rynkach ceny mieszkań nadal rosły, wskazał on koniec 2007 roku jako przewidywany szczyt brytyjskiego rynku nieruchomości. Nie przewidywał nazwy banku, który miał później upaść, lecz moment, w którym — według jego interpretacji historycznych danych — spekulacyjny boom miał się wyczerpać. Jego ówczesne artykuły zachowały się, dzięki czemu można dziś ocenić tę prognozę w oryginalnej postaci.

Dziś jest połowa listopada 2026 roku. Jackowski już od miesięcy powraca w publicznych audycjach do zapowiedzi poważnego wstrząsu finansowego (jak i, nawiasem mówiąc, kryzysu cen żywności). W nowszych wypowiedziach łączy możliwe załamanie również z rozwojem sztucznej inteligencji i kreśli scenariusz pierwszego wstrząsu, przejściowego uspokojenia oraz dotkliwszego kryzysu na przełomie zimy i wiosny 2027 roku. Harrison natomiast od lat wskazuje 2026 rok jako okolice kolejnego szczytu cyklu cen ziemi i nieruchomości, po którym miałaby nadejść wieloletnia korekta. To nie są prognozy identycznych wydarzeń: Jackowski mówi przede wszystkim o rynkach finansowych i bankach, Harrison — o cenach gruntów, kredycie i rynku nieruchomości. Jednak bliskość wskazywanych terminów, zwłaszcza wobec doświadczeń z 2008 roku, daje powód, by rozpatrzyć je obok siebie.

Mickiewiczowską „Romantyczność” często sprowadza się do dwóch słów: „czucie” i „rozum”: Karusia rozmawia z nieżyjącym ukochanym, którego nie widzi nikt poza nią. Współczujący tłum wierzy dziewczynie; obecny na miejscu starzec odrzuca jej doświadczenie, bo nie może go potwierdzić zmysłami i rozumowaniem. Narrator staje po stronie Karusi, skąd słynna polemika ze „szkiełkiem i okiem” mędrca. Wiersz nie został napisany o bankowości, ale znakomicie oddaje napięcie między intuicyjnym przekonaniem a wyjaśnieniem, które potrafi podać swoje przesłanki. Jackowski w swoich audycjach, w kontekście swoich wizji, konsekwentnie używa słowa „poczucie”. Opowiada o obrazach, skojarzeniach i przeczuciach, które pojawiają się podczas jego pracy. Harrison wyprowadza wnioski z historii rynków, ale również ryzykuje: musi założyć, że mechanizm, który powtarzał się w przeszłości, zadziała także w przyszłości. Obaj formułują twierdzenia o czymś, co jeszcze nie nastąpiło. Ich metody różnią się zasadniczo, lecz obaj mogą pozostawić po sobie zapis, który czytelnik sprawdzi za rok, dwa albo pięć.

Dlaczego właśnie osiemnaście lat?

U początku historii 18-letniego cyklu na rynku nieruchomości nie stoi Harrison, lecz Homer Hoyt. W 1933 roku opublikował monumentalną analizę stu lat zmian wartości gruntów w Chicago: miasta, którego rozwój w XIX i na początku XX wieku był laboratorium spekulacji ziemią, budownictwa, migracji i kredytu. Hoyt dostrzegał długie fale wzmożonego obrotu nieruchomościami i późniejszych załamań. Zjawisko miało charakter gospodarczy: grunt nabywano pod przyszłą zabudowę, kredyt podnosił siłę zakupową inwestorów, wzrost cen zachęcał do kolejnych zakupów, a w końcu rynek nie był w stanie utrzymać dotychczasowego tempa. Hoyt nie przedstawił jednak kalendarza kryzysów z dokładnością do miesiąca. W wykładzie wygłoszonym przed American Finance Association w 1947 roku przypomniał szczyty aktywności rynku chicagowskiego w latach 1836, 1856, 1872, 1890 i 1925. Odstępy wynosiły 20, 16, 18 i 35 lat. W innym miejscu wyjaśniał, że lokalne szczyty sprzedaży ziemi, wydawania pozwoleń na budowę, podziałów działek i cen nie muszą idealnie pokrywać się w czasie. Dopiero późniejsi autorzy — przede wszystkim Harrison i australijski analityk rynku nieruchomości Phil Anderson — zaczęli używać cyklu jako praktycznego narzędzia interpretowania bieżącej koniunktury. Hoyt pisał w 1947 roku o historycznych wahaniach rynku; współczesne serwisy próbują przekuć je w zegar inwestora.

Dla Harrisona kluczową kategorią jest renta gruntowa, czyli korzyść wynikająca z posiadania określonej lokalizacji: wzrost gospodarczy, rozwój infrastruktury czy pojawienie się nowych miejsc pracy zwiększają atrakcyjność położonych w pobliżu gruntów. Jeśli korzyści te są kapitalizowane w cenie ziemi, właściciel zyskuje na wzroście wartości, którego nie musiał sam wypracować. Kredyt pozwala licytować za tę samą ograniczoną liczbę lokalizacji coraz wyższe kwoty. W końcowej fazie ekspansji ceny nie wynikają już tylko z bieżącego czynszu lub dochodu z użytkowania nieruchomości; w coraz większej mierze odzwierciedlają oczekiwanie, że grunt da się sprzedać jeszcze drożej. To tłumaczy, dlaczego Harrison interesuje się przede wszystkim ziemią, a dopiero w drugiej kolejności mieszkaniami czy bankami. Budynki można wznosić, przebudowywać i zastępować nowymi, a atrakcyjnej działki w centrum istniejącego miasta nie można sobie tak po prostu wyprodukować. Wzrost cen ziemi wpływa na zabezpieczenia kredytów, koszt nowych inwestycji i bilanse instytucji finansowych. Jeżeli oczekiwania przestają się realizować, słabnie obrót, potem finansowanie, a dopiero z opóźnieniem spadają ceny.

W rozmowie z „MoneyWeek” w 2022 roku Harrison opisał okres około czternastu lat wzrostu cen nieruchomości, po których następuje kilka lat spadku i stagnacji. Próbował również połączyć długość fazy ekspansji z historyczną stopą oprocentowania rzędu 5%. Przy takim oprocentowaniu kapitał podwaja się w około czternaście lat — nie znaczy to jednak, że każdy kredyt hipoteczny spłaca się po takim czasie. Sam Harrison przyznawał, że traktuje to jako próbę wyjaśnienia obserwowanego cyklu, nie jego matematyczny dowód. W jego ujęciu szczyt cen ziemi w 2026 roku mógłby poprzedzić najpoważniejsze skutki finansowe o rok lub dwa.

Ekonomiści od dawna opisują różne rytmy koniunktury: krótkie cykle Kitchina wiązane z wahaniami zapasów, średniookresowe cykle Juglara związane z inwestycjami, dłuższe cykle Kuznetsa dotyczące m.in. budownictwa i demografii oraz wielodekadowe fale Kondratiewa. Istotność takich badań w ekonomii może wskazywać to, że w 1974 roku Friedrich August von Hayek otrzymał prestiżową Nagrodę Banku Szwecji im. Alfreda Nobla między innymi za prace nad cyklami koniunkturalnymi. Wahania o charakterze cyklicznym obserwuje się również na rynkach surowców. Koncepcje te mają różną siłę potwierdzenia empirycznego, a ich okresy nie są stałe — dlatego również cyklu Hoyta nie należy traktować jak mechanizmu odmierzającego kolejne kryzysy z bezwzględną dokładnością.

Upadek Lehman Brothers 15 września 2008 roku bywa przyjmowany za początek światowego kryzysu finansowego, choć w rzeczywistości był jego najbardziej spektakularną eskalacją. W Stanach Zjednoczonych rynek nieruchomości tracił impet już w 2006 roku; w 2007 roku ujawniły się poważne problemy podmiotów udzielających kredytów subprime, a latem tego samego roku narastały napięcia na rynkach finansowania. W marcu 2008 roku ratowano Bear Stearns. Dopiero później nastąpiła panika po bankructwie Lehman Brothers.

Polska nie była odizolowana od tych wydarzeń. Nasze banki nie miały skali toksycznych ekspozycji typowej dla części instytucji amerykańskich, ale globalny wzrost awersji do ryzyka przełożył się na koszty i dostępność finansowania. Osłabienie złotego zwiększało ciężar zadłużenia walutowego, a rynek nieruchomości już wcześniej wyszedł z fazy gwałtownych wzrostów. „Zielona wyspa” odnosiła się do dodatniej dynamiki polskiego PKB w 2009 roku, nie do odporności cen mieszkań na korektę.

Zestawienie kwartalnych cen transakcyjnych w Warszawie daje wyobrażenie o skali dostosowania. Na rynku pierwotnym średnia cena z IV kwartału 2007 roku wynosiła 8571 zł za metr kwadratowy, a w IV kwartale 2012 roku 6466 zł — to spadek o 24,6% nominalnie. Na rynku wtórnym cena z IV kwartału 2007 roku wynosiła 8242 zł, a w II kwartale 2013 roku 6903 zł, czyli o 16,2% mniej. Ceny w poszczególnych segmentach reagowały inaczej i nie osiągały minimum w jednym terminie. Po uwzględnieniu inflacji realna korekta była głębsza.

Wykres 1. Warszawa: nominalne ceny transakcyjne na dwóch rynkach. Punkty przedstawiają IV kwartał każdego roku, a dla 2026 r. II kwartał. Zacieniono historyczną korektę po boomie z 2007 roku; linia przerywana przy 2026 roku wyznacza termin przewidywanego przesilenia, nie stwierdzony spadek. Dane BaRN NBP w zestawieniu zaktualizowanym w październiku 2026 r.

Przypadek Polski pokazuje zarazem ograniczenie prostego przenoszenia chronologii amerykańskiej. W USA i w Polsce szczyty nie wypadły dokładnie w tym samym momencie, a lokalne uwarunkowania finansowania, podaży i dochodów kształtowały tempo korekty. Jeśli podobny proces miałby się rozpocząć obecnie, grudzień 2026 nie oznaczałby od razu najniższych cen mieszkań w styczniu. W koncepcji Harrisona szczyt aktywności, bankowe przesilenie i dołek rynku są kolejnymi etapami procesu rozłożonego na kilka lat.

18,6: drugi zegar

Skoro już zaczęliśmy od wizji Krzysztofa Jackowskiego, który podobnie jak Harrison zapowiada początek kryzysu jeszcze na koniec tego roku, to powróćmy jeszcze do tematów „nie z tej ziemi”. Poza dobrze znanym, około 29,5-dniowym cyklem faz księżyca istnieje również znacznie dłuższy, 18,61-letni cykl nodalny. Wynika on z faktu, że orbita Księżyca jest nachylona o około 5 stopni względem płaszczyzny, w której Ziemia obiega Słońce, a jej ustawienie powoli się zmienia, wykonując pełny obrót w ciągu 18,61 roku. Powoduje to okresowe zmiany zakresu wędrówki Księżyca po niebie. Co około 9,3 roku występują naprzemiennie dwa skrajne układy: w jednym Księżyc osiąga wyjątkowo dalekie położenia na północ i południe, a jego wschody i zachody obejmują szeroki fragment horyzontu; w drugim zakres ten jest znacznie węższy. Po 18,61 roku cykl się powtarza. Zjawisko wpływa również na pływy oceaniczne. Jest dobrze udokumentowane i uwzględniane przez amerykańską NOAA w obliczeniach poziomów pływowych.

Cykl nodalny nie jest jedyną długookresową regularnością ruchu Księżyca znaną astronomii. Już starożytni Babilończycy rozpoznali cykl Sarosa, trwający około 18 lat, 11 dni i 8 godzin, po którym powtarzają się zaćmienia Słońca i Księżyca o podobnych właściwościach. Inną prawidłowość opisuje 19-letni cykl metoniczny, nazwany od greckiego astronoma Metona. W tym czasie upływa niemal dokładnie 235 miesięcy księżycowych, dzięki czemu fazy Księżyca powracają w przybliżeniu w tych samych dniach roku. Zależność ta znalazła zastosowanie w konstrukcji kalendarzy księżycowo-słonecznych. Choć Saros i cykl metoniczny mają długość zbliżoną do 18,61-letniego cyklu nodalnego, opisują inne zjawiska astronomiczne. Znajomość wieloletnich rytmów Księżyca mogła również znajdować odzwierciedlenie w architekturze prehistorycznej. Najbardziej znanym przykładem pozostaje Stonehenge w Anglii. Układ czterech tzw. kamieni stacyjnych odpowiada kierunkom skrajnych wschodów i zachodów Księżyca podczas wielkiego lunistycjum, występującego w cyklu 18,6-letnim. Celowość tego ustawienia jest nadal przedmiotem badań archeoastronomicznych. Podobną interpretację proponuje się dla kamiennych kręgów Calanais w Szkocji, gdzie podczas skrajnego wychylenia Księżyc przemieszcza się wyjątkowo nisko nad południowym horyzontem, wzdłuż pobliskich wzgórz. Jeszcze wyraźniejsze związki z cyklem nodalnym odnaleziono w Ameryce Północnej. Monumentalne ziemne konstrukcje kultury Hopewell w stanie Ohio, wzniesione około dwóch tysięcy lat temu i wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, zawierają układy geometryczne odpowiadające skrajnym położeniom Księżyca w jego 18,6-letnim cyklu. Szczególnie interesujący jest kompleks Octagon Earthworks, którego osie wyznaczają kierunki charakterystycznych wschodów i zachodów naszego satelity. Takie konstrukcje świadczą o wielopokoleniowych obserwacjach nieba i umiejętności rozpoznawania regularności znacznie dłuższych niż pojedynczy rok. Długość tych rzeczywistych cykli astronomicznych jest zbliżona do około 18-letniego cyklu rynku nieruchomości opisywanego przez Hoyta i Harrisona. To podobieństwo stało się podstawą hipotez o możliwym związku tych zjawisk.

Jedną z najbardziej oryginalnych prób wyjaśnienia tej zbieżności przedstawił w październiku 2026 roku dr David Hilton, australijski badacz, były nauczyciel historii i pracownik akademicki, który uzyskał doktorat z nauk o edukacji na Queensland University of Technology. Jego badania dotyczyły sposobów realizacji programu nauczania historii, natomiast w późniejszej działalności zajął się również historią idei, dawną kosmologią i cyklicznością procesów społecznych. Od kilkunastu lat analizuje historyczne regularności, poszukując ich głębszych przyczyn. Hilton zapoznał się z teoriami Phila Andersona, Freda Harrisona i Homera Hoyta, lecz postanowił rozszerzyć proponowane przez nich wyjaśnienie długości cyklu nieruchomościowego. Jego zdaniem źródłem obserwowanej regularności nie są wyłącznie mechanizmy kredytowe i spekulacja ziemią, ale właśnie 18,61-letni cykl nodalny Księżyca. Wysunął hipotezę, że ten astronomiczny rytm oddziałuje na nastroje społeczne, skłonność do podejmowania ryzyka oraz zachowania inwestorów, wpływając w konsekwencji na koniunkturę gospodarczą.

Hilton zaczyna od wspomnienia rodzinnej katastrofy gospodarczej. Australijska recesja z 1991 roku doprowadziła jego ojca do bankructwa; autor pamięta zmianę poziomu życia i nastrojów. W 2013 roku przeczytał prognozę Phila Andersona, według której ceny australijskich nieruchomości miały jeszcze długo rosnąć, którą uznał wtedy za absurdalną. Po kilku latach przyznał, że Anderson trafniej odczytał rynek niż on sam. Zainteresował się książkami Harrisona i odkrył, że ich autorzy odwołują się do historii cen ziemi. Uznał jednak, że przyczyna regularności leży nie w samym kredycie, lecz w astronomii.

Hilton swoją hipotezę przedstawia w oparciu o trzy elementy. Po pierwsze, wskazuje na fizycznie istniejący 18,61-letni cykl nodalny Księżyca. Po drugie, przywołuje badania dotyczące jego wpływu na pływy, przepływy wody, niektóre cechy ekosystemów oraz regionalne procesy klimatyczne. Po trzecie, wyprowadza z tych oddziaływań tezę o rytmicznych zmianach nastrojów społecznych, skłonności do ryzyka i decyzji inwestycyjnych, które miałyby układać się w cykl ziemi. Co prawda tekście Hiltona nie ma osobnego oszacowania statystycznego, które pokazywałoby, jaka część zmian cen gruntów wynika z fazy cyklu nodalnego po uwzględnieniu kredytu, dochodów, podaży i instytucji, choć wypadałoby przyznać, że nawet to oszacowanie „na oko” wykazuje korelację naturalnego cyklu księżyca z teoretycznym cyklem zaproponowanym przez Hoyta. Hilton posuwa się dalej, przypisując znajomość kosmicznych cykli elitom wykorzystującym ją do sterowania wydarzeniami (co przywodzi na myśl zdanie przypisywane bankierowi J. P. Morganowi, który miał powiedzieć, że „milionerzy nie korzystają z astrologii, miliarderzy tak”). Co istotne, podawane w nauce akademickiej oddziaływania cyklu księżycowego na pływy są sprawdzalne, jednak logika prowadząca od nich do ceny metra mieszkania pozostaje hipotezą Hiltona.

Również sam cykl astronomiczny i cykl gospodarczy nie musiałyby osiągać szczytów tego samego dnia tylko dlatego, że mają podobną średnią długość. Dla hipotezy Hiltona znaczenie ma nie wyłącznie liczba 18,6, lecz także faza: dlaczego akurat dany układ węzłów orbity miałby sprzyjać spekulacji, a inny jej zakończeniu? Dlaczego efekt miałby być tak różny w Wielkiej Brytanii, Australii czy Polsce? Pytania te nie odbierają analogii uroku, a nawet pokazują, ile jeszcze byłoby do wyjaśnienia, gdyby ktoś chciał potraktować ją jako narzędzie prognostyczne.

Z Księżyca już jednak zejdźmy na ziemię — dosłownie, bo właśnie ceny ziemi stanowiły punkt wyjścia badań Homera Hoyta. Od ostatniego przesilenia na rynku nieruchomości upłynęło niemal dziewiętnaście lat. Jeśli podobny mechanizm miałby teraz zadziałać w Polsce, jego oznak należałoby szukać przede wszystkim w liczbie transakcji, dostępności kredytu oraz cenach mieszkań i gruntów.

 

Polska: czy na rynku widać już przesilenie?

Na polskich danych z 2026 roku nie widać powtórki gwałtownego ograniczenia sprzedaży z końca poprzedniego boomu. Sprzedaż nowych mieszkań w największych miastach waha się z kwartału na kwartał, a na rynku nadal znajduje się duża oferta niesprzedanych lokali. Nie oznacza to, że poważna korekta jest wykluczona, a raczej, że nie można utożsamiać wysokiej podaży z rozpoczętym już załamaniem finansowania. W 2007 roku boom dobiegał końca, zanim wydarzenia w USA doprowadziły do globalnego zamrożenia zaufania między bankami. W statystykach GUS dobrze widać, jak ważne jest również rozróżnienie spadku sprzedaży od spadku cen. Liczba aktów notarialnych dotyczących sprzedaży wszystkich rodzajów nieruchomości zmniejszyła się z 701,5 tys. w 2021 roku do 510,9 tys. w 2023 roku, lecz w 2025 roku wzrosła do 561,7 tys. Są to akty sprzedaży mieszkań, domów i gruntów łącznie, więc nie wolno ich utożsamiać z kwartalną sprzedażą nowych lokali deweloperskich. W tym samym okresie ceny nominalne mieszkań w dużych miastach zachowywały się inaczej niż liczba aktów.

Wykres 2. Liczba aktów notarialnych obejmujących umowy sprzedaży nieruchomości w Polsce (tys.). Wszystkie rodzaje nieruchomości, nie tylko mieszkania. Źródło: GUS, „Obrót nieruchomościami” za lata 2021–2025.

Swoje znaczenie ma też zmiana uczestników rynku. W 2007 roku najważniejszym symbolem popytu inwestycyjnego był nabywca indywidualny wspierany kredytem hipotecznym, często walutowym. Obecnie część mieszkań budują lub kupują firmy zarządzające najmem instytucjonalnym. Mogą finansować się kredytem korporacyjnym, obligacjami i kapitałem inwestorów. To nie znosi ich wrażliwości na koszt pieniądza: wzrost wymaganej stopy zwrotu obniża wyceny przyszłych czynszów. Zarazem w warunkach ograniczonej podaży mieszkań instytucjonalny popyt może łagodzić spadek sprzedaży. Skala tego segmentu nie uzasadnia jednak traktowania go jako jedynego rozstrzygającego czynnika.

W pilotażowej analizie kwartalnych zmian cen mieszkań w Warszawie (oszczędzę tu zgodnych z procedurą badawczą robaczków statystycznych, bo to była tylko taka mała zabawa z liczbami, i sam nie jestem pewien, czy dobrze dobrałem dane, bo nie specjalizuję się w tym rynku) uwzględnienie składnika o okresie 18,6 roku poprawiało dopasowanie modelu do danych historycznych. Wynik ten jest interesujący w kontekście hipotezy o cykliczności rynku nieruchomości, choć nie stanowi jednak jej potwierdzenia. Szereg danych z lat 2006–2026 obejmuje bowiem niewiele ponad jeden hipotetyczny cykl (wcześniejszy przypadałby historycznie na koniec komuny, co raczej zaburzałoby model), co nie pozwala wiarygodnie ustalić jego powtarzalności, ale jest dość ciekawym, małym eksperymentem.

Jako scenariusz do obserwacji teoria Hoyta i Harrisona pozostaje czytelna. Jeżeli w kolejnych kwartałach spadnie obrót, banki ograniczą finansowanie, zapasy gotowych mieszkań będą rosły, a ceny gruntów inwestycyjnych zaczną tracić, otrzymamy przebieg zbliżony do poprzedniego cyklu. Jeśli sprzedaż i kredytowanie utrzymają się mimo wysokiej podaży, analogia osłabnie. Historyczna korekta Warszawy podpowiada możliwą skalę ryzyka, ale nie daje gotowego cennika mieszkań na 2031 rok.

 

Czy wróżba musi się sprawdzić?

Na stronie 18yearcycle.com można dziś przesuwać wskazówkę między szczytem 2026 roku a przewidywanym dołkiem w kolejnych latach. Dla kogoś, kto śledził pęknięcie poprzedniej bańki, taki kalendarz jest sugestywny. Zwłaszcza że Harrison przed 2008 rokiem nie obawiał się mówić o terminach wbrew dominującemu optymizmowi, a Jackowski w wywiadzie z grudnia 2007 roku zapowiadał wstrząs bankowy. Jednocześnie daty z 18yearcycle.com są przybliżeniem pochodzącym z niezależnego narzędzia inwestycyjnego, a nie osobistą przepowiednią Hoyta — ten sam odnotował przecież także trzydziestopięcioletni odstęp między szczytami Chicago.

Znane zdanie Albiego Sachsa o rewolucjach, które przed swoim nadejściem uchodzą za niemożliwe, dotyczyło przemian politycznych: rzeczy uważanych przed faktem za niemożliwe, które po fakcie przedstawia się jako nieuniknione. W sprawach gospodarczych działa podobny mechanizm pamięci. Po kryzysie z 2008 roku dało się bez trudu odtworzyć narastanie długu, bańkę na rynku domów, sekurytyzację kredytów i instytucje, które zlekceważyły ryzyko. Trudniej było ustalić wcześniej, w którym miesiącu i przez jaki czas system bankowy utraci równowagę.

Mamy więc zapisane przed czasem ostrzeżenia, historyczny model ziemi i kredytu, a obok nich astronomiczny okres o zdumiewająco podobnej długości. Być może za kilka lat listopad 2026 okaże się początkiem następnej wielkiej korekty. Być może będzie jedynie datą, w której kilka odmiennych prognoz spotkało się przypadkiem. Rozstrzygnięcie nie zależy od efektownej analogii, lecz od tego, co w kolejnych kwartałach stanie się z kredytem, cenami i aktywnością gospodarki. Zapisane dziś w tym artykule słowa zostaną. To ich zasadnicza zaleta: nie da się już później zmienić daty ich wypowiedzenia (choć ja tylko informuję i sam tym razem nie pokuszę się o własną prognozę).