Maciej Berek – jeden z najbardziej zaufanych ludzi Donalda Tuska, człowiek, którego lider Koalicji autentycznie ceni, którego autentycznie lubi, a przede wszystkim któremu autentycznie ufa. Maciej Berek – prawnik, doktor nauk prawnych, radca prawny, adiunkt wpierw w Katedrze Prawa Konstytucyjnego UMCS, a następnie Katedrze Prawa Konstytucyjnego UW, w przeszłości, między innymi, prezes Rządowego Centrum Legislacji, dyrektor generalny Biura Rzecznika Praw Obywatelskich oraz minister w rządzie Donalda Tuska (najpierw „bez teki”, a następnie „minister nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu”).

Mogę, jako konserwatysta, niespecjalnie podzielać przekonania światopoglądowe i polityczne Macieja Berka, mogę, jako prawnik, a wręcz (podobnie jak Berek) jako konstytucjonalista, cenić jego dorobek naukowy i kompetencje.

Dlatego muszę rzec – zaiste, nie rozumiem tego, co się w ostatnich dniach wydarzyło.

Polityczny news, że oto Donald Tusk zadecydował, iż Maciej Berek, niczym komandos z jednostki specjalnej, wkroczy jako nowo-powołany sędzia do Trybunału Konstytucyjnego z misją „zrobienia porządku”, poraził nie tylko prawicowców – nawet sympatyzujący ze stroną liberalną komentatorzy, tacy jak prof. Marcin Matczak, podkreślają, iż wielce kontrowersyjną praktyką jest by z życia politycznego przechodzić do roli sędziego Trybunału Konstytucyjnego bez choćby krótkiej przerwy między aktywnością polityczną, a aktywnością sędziowską. Co więcej, przypominano, iż koalicja rządząca chciała zreformować Trybunał przyjmując ustawę właśnie przewidującą wymóg kilkuletniej pauzy – i choć projekt ten nie wszedł w życie, to sygnalizował jakie standardy, rzekomo, miałyby obowiązywać w wymarzonym przez liberałów Trybunale. Poziom hipokryzji Koalicji Obywatelskiej przeraził nawet jej zwolenników.

Problem jest jednak znacznie większy – choć Konstytucja RP w art. 194 ust. 1 wskazuje jedynie, że „Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą” a ponowny wybór jest niedopuszczalny, to ustawodawca doprecyzował jakie kryteria kandydat musi spełniać by móc zostać sędzią TK. I tak oto, najkrócej rzecz ujmując, ustawodawca uznał, iż w Trybunale zasiadać powinni bądź „wyróżniający się wiedzą” prawnicy muszą spełniać wymagania niezbędne do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego – a są to bądź prawnicy będący przedstawicielami świata akademickiego (profesorowie i doktorzy habilitowani nauk prawnych), bądź posiadający dziesięcioletnie doświadczenie w praktyce zawodowej przedstawiciele zawodów (adwokaci, radcowie prawni, prokuratorzy, sędziowie etc.).

Koalicja Obywatelska dość „liberalnie” podchodzi do owych przepisów – oto niedawno Sejm wybrał do pełnienia tej zaszczytnej funkcji dr. Magdalenę Bentkowską, która to, wobec Prezydenta, prawidłowo złożyła ślubowanie i dziś zasiada w budynku Trybunału przy Alei Szucha. Faktem jest, że spełniła ona wymóg 10-letniej praktyki zawodowej (nie posiada ona habilitacji) – czy jednak „wyróżnia się wiedzą prawniczą”? Tego, niestety, nie wiem – jednak w Internecie udało mi się znaleźć historię zaledwie jednej (!) głośnej sprawy, w której brała udział jako pełnomocnik, zaś za pomocą znanej każdemu badaczowi wyszukiwarki Google Scholar udało mi się odnaleźć zaledwie trzy publikacje naukowe (artykuły, rozdziały w monografiach naukowych etc.), jakie w swym życiu miała ona opublikować. Czy to dużo? Cóż, przeciętny naukowiec potrafi opublikować większą ilość w ciągu jednego roku, dlatego ocenę zaangażowania Pani Doktor w życie polskiej nauki pozostawiam Czytelnikowi.

W przypadku ministra Berka sytuacja jest jeszcze inna i, paradoksalnie, jeszcze gorsza – otóż dr Maciej Berek jest uznanym konstytucjonalistą i nie widziałbym żadnych merytorycznych przeciwwskazań by został on sędzią Trybunału (kontrowersje budzi raczej to, na ile byłby on niezależnym od Donalda Tuska). Jest jednak doktorem, a nie doktorem habilitowanym – dlatego, mimo jego doświadczenia akademickiego i licznych publikacji, pozostaje nam tylko policzyć jego staż jako radcy prawnego. Niestety, szybki kontakt z biografią zawodową ex-ministra oraz kalkulatorem pozwala nam ustalić, iż radcą prawnym był przez lat osiem, a nie dziesięć.

A zatem Maciej Berek nie spełnia kryteriów niezbędnych do tego by zostać sędzią Trybunału. Może on, na najbliższe lata, powrócić do zawodu radcy prawnego (z pewnością nie cierpiałby, zwłaszcza aktualnie, na brak zleceń), może poświęcić się nauce by uzyskać habilitację – ale niemożliwym jest by został on sędzią Trybunału.

Dekadę temu Polskie Stronnictwo Ludowe chciało by sędzią TK został Bronisław Sitek, doświadczony urzędnik, będący nie tylko doktorem, ale wręcz doktorem habilitowanym nauk prawnych… lecz, o ironio, nie będący prawnikiem w rozumieniu ustawy. Dlaczego? Bo Sitek w młodości ukończył studia magisterskie z prawa… kanonicznego, tymczasem ustawodawca wyraźnie wymaga od sędziego Trybunału, by ten legitymował się dyplomem ukończenia studiów prawniczych. Uznano wówczas, iż, niestety, nie spełnia on ustawowego kryterium – i dziś to samo spotyka ministra Berka.

Dziennikarze polityczni twierdzą, iż marzeniem Berka jest rola sędziego TK gdyż traktuje on tę funkcję jako zwieńczenie kariery konstytucjonalisty – i, również jako konstytucjonalista, doskonale to marzenie rozumiem. Niestety, śmiało można uznać, że ex-minister, niespełniający dziś ustawowego kryterium wymaganego od sędziego TK, nie tylko zyska status nieporównywalnie bardziej kontrowersyjny i wątpliwy niż tzw. „neo-sędziowie” – ale samemu zniszczy swoją własną karierę i swój wizerunek. Ciężko będzie traktować poważnie konstytucjonalistę który zgodzi się na tak jawne pogwałcenie przepisów.

Maciej Berek jest człowiekiem młodym – ma zaledwie 54 lata. Faktem jest, że bardzo wielu sędziów TK zostawało nimi właśnie po 50-tce, ale można wskazać wielu sędziów, którzy zostawali nimi po 60-tce (np. Leon Kieres, Lech Morawski, Stanisław Rymar) a dwoje rekordzistów (Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska i Marek Mazurkiewicz) dopiero w wieku 70 (!) lat. Ma jeszcze czas by spełnić swoje marzenie o tym by orzekać przy Szucha – i wszystkie narzędzia niezbędne do tego, by, w stosunkowo krótkim terminie, spełnić choćby jedno z ustawowych kryteriów.

Niestety, owa beznadziejna sytuacja (marzenia i ambicje z jednej strony, gotowość Donalda Tuska do ich spełnienia oraz jednoczesna chęć podjęcia działań celem wprowadzenia do Trybunału „swojego” człowieka, wreszcie prawne ograniczenia) nie są wyłącznie problemem ex-ministra. To również, kolejny już raz, nasz problem – każdy scenariusz pogłębi chaos konstytucyjny. Co bowiem się wydarzy po, ewentualnym, głosowaniu w Sejmie? Prezydent może ogłosić, że, jako strażnik Konstytucji, dostrzegając próbę wprowadzenia do Trybunału Konstytucyjnego osoby do tego nieuprawnionej, nie może przyjąć takiej przysięgi – a to pogłębi kryzys, sympatycy aktualnej władzy głosić będą, iż oto „prawidłowo” (no właśnie nie!) wybrany przez Sejm sędzia nie ma możliwości orzekania, a jeśli Sejm, w przyszłości, wybierze kolejnego sędziego prawidłowo, to stanie się on kolejnym „dublerem”. Z kolei gdyby Prezydent zdecydował się, mimo opisanych wyżej okoliczności, zdecydował się takie ślubowanie przyjąć – to wówczas z kolei w Trybunale znajdzie się sędzia z całą pewnością nieuprawniony do orzekania, a to sprawi, że wówczas to krytycy aktualnej władzy będą mogli (nie bez racji) dowodzić, iż TK jest źle obsadzony i będą mogli kwestionować legalność wydawanych orzeczeń…

Tak oto wygląda sytuacja 11 lat od czasu, gdy Platforma Obywatelska postanowiła podjąć próbę obsadzenia Trybunału Konstytucyjnego sędziami „na zapas” – czego głównym architektem był nie kto inny, tylko Robert Kropiwnicki, nie tylko polityk, ale i konstytucjonalista, którego imię już zapisało się w historii Polski, ale, niestety, jako ojca ustrojowego chaosu.

Więcej artykułów od autora.

The post Ulubiony prawnik Tuska w tarapatach – czyli Macieja Berka (i nasze) kłopoty first appeared on Nowe Kształty.

Nowi kierownicy rewolucji 

Terror domyka cykl powieści poświęconych rewolucji francuskiej, rozpoczęty przez Błyskawice. Poprzedzający go Jakobini zostawiają nas ze zwycięskim stronnictwem żyrondystów, którzy w rzeziach wrześniowych rozprawili się z niedobitkami rojalistów w Zgromadzeniu Narodowym. Mogłoby się wydawać, że rewolucjoniści osiągnęli czego pragnęli. Francji Burbonów już nie ma. Jest Francja należąca do ludu, który kieruje nią poprzez swoich przedstawicieli, oświeconych światłem myśli Jakuba Jana Rousseau. A jednak jest wręcz przeciwnie. Przelana krew ludzi naznaczonych jako wrogowie nie ugasiła ognia rewolucji, lecz go podsyciła. Terror użyty raz jako narzędzie polityczne nie znikł, brzytwa gilotyny ciągle łapczywie wgryzała się w rzucane jej chętnie mięso.

Powieść zaczynamy od scenki na jednej z paryskich uliczek, gdzie zniecierpliwieni ludzie stoją w kolejce do piekarni. Niezadowolenie tłumu popędza piekarza i jego rodzinę, którzy uwijają się jak w ukropie sprzedając głodnym chleb. Między ludźmi rozchodzi się szmer. Pada przeraźliwe oskarżenie pod adresem sprzedawcy o arystokratyzm. Ów podejrzany nazywa się Paweł Leroi i jest przekonanym jakobinem. Lecz to w co wierzy bądź nie, niewiele obchodzi głodnego suwerena, którego filozofia nauczyła, że to czego pragnie staje się prawem. Przez pana Leroi czytelnicy poznają dwoje wykreowanych na potrzeby tej książki bohaterów. Córkę Leroia – Cecylię i jego czeladnika, a później szefa tajnej policji – Karola Chevala. 

Podobnie jak w poprzednich dwóch książkach parę łączy uczucie, a na jego przeszkodzie staje polityka i odmienne zapatrywania. Karol jest zwolennikiem sankiulotów, radykalnej i najuboższej warstwy mieszkańców Paryża, wierzy w ich sprawę, zaś Cecylia, za przyczyną matki, jest zagorzałą rojalistką i katoliczką. W swoich recenzjach Błyskawic i Jakobinów podkreślałem, że te wykreowane przez Choińskiego pary nie są najmocniejszą stroną powieści. Za każdym razem miałem wrażenie ich jednowymiarowości i braku psychologicznej głębi. Owszem, możemy powiedzieć, że mają jakieś poglądy, coś wiemy o ich charakterach, ale nie udają dość dobrze pełnoprawnych postaci literackich. Niemniej, pomimo tej krytyki oddam, że polubiłem Chevala i pannę Leroi. On choć jest rewolucjonistą, zachował kręgosłup moralny i nie jest w stanie poddać się politycznym namiętnościom. Widząc niesprawiedliwość nazywa ją po imieniu, chcąc ochronić to co dla niego cenne ani nie boi podjąć się ryzyka. Cecylia z kolei, jest pobożną katoliczką i śmiałą dziewczyną. Kilkukrotnie naraża się na niebezpieczeństwo, nie mogąc stać bezczynnie wobec rewolucji. 

Historia tej pary pojawia się i znika w trakcie trwania powieści, będąc dopowiedzeniem tragicznych dziejów. Główną osią fabuły jest tytułowy terror, postępujący wraz z kolejnymi rozgrywkami politycznymi. Nie zamierzam streszczać książki, gdyż jest ona warta samodzielnej lektury, krótko jednak przedstawię wydarzenia, których jesteśmy świadkami. Przez Karola Chevala zostaje nam przedstawiony Marat, który w tym momencie święci tryumfy polityczne i dominuje w sercach sankiulotów. Dla nich jest ojcem ojczyzny, szczerze miłującym lud i wiedzącym najlepiej czego mu potrzeba. Jest w jawnej opozycji do żyrondystów, umiarkowanych jakobinów, którzy w poprzedniej książce, noszącej po nich imię, doprowadzili do ostatecznego zdeptania dawnej Francji i zgilotynowania Ludwika XVI. W ogóle Terror jest dobrym zobrazowaniem znanego powiedzenia o rewolucji pożerającej własne potomstwo. Żyrondyści nie zawahali się natchnąć lud do krwawych masakr arystokracji i duchowieństwa. Wykorzystali bierność już i tak zniewolonego i słabego monarchy, by w pełni zająć jego miejsce jako rządcy kraju. Teraz to ich pozycja jest podkopywana. To na nich kieruje się oskarżycielskie spojrzenie ludu, któremu rewolucja obiecała wolność, suwerenność, a przede wszystkim podniesienie statusu majątkowego i napełnienie brzuchów. Jednak te obietnice nie zostają zrealizowane. Zamiast tego Francja toczy wojnę (sprokurowaną przez żyrondystów, o czym ponownie możemy przeczytać w Jakobinach), dodatkowo obciążając swój budżet, a wśród przelanych rzek krwi znalazły się życia ludzi majętnych i doświadczonych w kierowaniu państwem. Na przestrzeni opowieści obserwujemy jak wyniesieni do godności sędziowskich, prokuratorskich i innych zostają ludzie przypadkowi. Tacy, którzy nie mają ani odpowiedniego wykształcenia ani doświadczenia by wykonywać powierzone im zadania. Wystarczy jednak by byli zaprzyjaźnieni z odpowiednimi ludźmi, jadowicie pluli na ołtarz wiary katolickiej i obaloną monarchię. W połowie powieści Marat zostaje zasztyletowany przez żyrondystkę, a jego miejsce zajmuje Maksymilian Robespierre.

Jest to kolejna postać historyczna, odtworzona w powieści przez naszego pisarza. Choiński portretuje go jako śledziennika, to jest człowieka drażliwego, hipochondryka, skorego do zazdroszczenia innym ich sukcesów i splendoru. Oddaje mu jego pracowitość, podkreśla, że to dzięki tej cesze Robespierre doszedł do swojej pozycji, wytrwale wygłaszając przeciętne mowy, zapisując się w pamięci ludzi i nie schodząc im z oczu. Nie jest to człowiek błyskotliwej inteligencji, całą swoją wiedzę o świecie czerpie z prac Rousseau, które powtarza bezrefleksyjnie, znajdując w nich swoją mądrość życiową. Wydaje mi się, że najlepiej obrazuje to scena, w której Robespierre próbuje wprowadzić kult Istoty Najwyższej (bóstwa/jakiegoś daleki od świata boski rozum) wzorując się na myśli genewskiego sofisty. To co w jego oczach jest podniosłą ceremonią quasi-religijną, dla samych kolegów-jakobinów Maksymiliana jest farsą. Gdy ten odwraca od nich wzrok drwiący uśmiech wykrzywia ich oblicza. Ostatecznie pierwszy uczeń Jana Jakuba ginie z rąk pozostałych rewolucjonistów, mających dość terroru, denuncjacji i krwi bryzgającej z gilotyny.

Książki składające się na trylogię o rewolucji łączą pojawiające się w nich postaci ideowych ojców (i matek) przewrotu, jak i rodziny królewskiej. Ta ostatnia pojawia się w Terrorze epizodycznie, gdy młody królewicz został odebrany matce i oddany pod opiekę szewca-pijaka. Jest to scena zdolna poruszyć czytelnika swoim okrucieństwem i tragizmem, które niestety nie są owocem wyobraźni pisarza. Powracającymi bohaterami, jakkolwiek dziwnie używa się tego słowa w kontekście czynów pierwowzorów, są Jerzy Danton i jego przyjaciel Kamil Desmoulins. Można powiedzieć, że ten pierwszy wysunął się w Terrorze jako jedna z centralnych postaci powieści. Spotykamy go tutaj na cmentarzu, gdzie opłakuje śmierć swojej żony, rojalistki i katoliczki, dla której udział męża w straceniu króla był ciosem w serce, kosztującym ją zdrowie. Danton konsekwentnie był nam przedstawiany jako wprawny psycholog społeczny, zarazem leń i rozpustnik, jednak szczerze kochający swoją żonę. Choiński potrafi to docenić, ukazując bardziej ludzką twarz tego gwałtownego człowieka. Dla czytelnika, który zna poprzednie części trylogii jest to okazja do zastanowienia się nad tajemniczymi sprzecznościami jakie mogą zaistnieć w sercu człowieka. „Prokurator latarni” pojawia się relatywnie rzadko w tej części, właściwie będąc tą samą postacią co w Jakobinach. Być może był najciekawszy wtedy, gdy został już skazany przez Robespierre’a na ścięcie. Kiedy czekał na wykonanie wyroku, rzucając się po celi, tęsknił do żony, tęsknił do Boga, ukazując wrażliwą część swej duszy, utopioną zazwyczaj w żółci. Sądzę, że te portrety psychologiczne są dowodem na rzetelność Choińskiego, jako pisarza. Nienawidził rewolucji, to prawda, pokazał jej okrucieństwo i grozę, ale też uwzględnił złożoność ludzkiej duszy. 

Terror tak jak cała trylogia, jest przede wszystkim, historią rewolucji francuskiej i stojących za nią sił. W mojej skromnej ocenie nie potrzebowała ona tych dodatkowych postaci, które wymieniłem wyżej i mogła skupić się w zupełności na fabularyzacji wydarzeń historycznych. Choiński sprawnie i wiarygodnie kreśli portrety psychologiczne rewolucjonistów. W niebezpiecznym połączeniu wywrotowych, utopijnych, filozofii i wad moralnych dopatruje się źródła ich działań. Pogoń za zaszczytami, niezaspokojone ambicje i nienawiść do wartości Francji Burbonów pchnęły ich najpierw do przewrotu, a potem przemocy politycznej, która ostatecznie pochłonęła ich samych.  

Wszechwładza namiętności

W klasycznej antropologii możemy znaleźć koncepcję trójpodziału władzy duszy. Najczystszą i najlepszą częścią jest władza rozumna niższą od niej jest władza emocjonalna a na samym dnie znajdują się namiętności. Platon w Państwie marzył o rządach filozofów, ludzi uosabiających rozum, emocje czy też żądza sławy były cechą nieco mniej czczoną, lecz wciąż pożądaną przynajmniej u obrońców polis. Żądze jednak, nieokrzesane i najniżej położone w tej hierarchii, utożsamiają to co najgorsze w człowieku. Są oddalone od rozumu, mówiąc obrazowo, tak jak głowa od lędźwi. Filozofia klasyczna postawiła sobie za zadanie wychować człowieka tak, by raczej kierował się głosem racjonalnego daimona, niźli podszeptów ciała. Religia katolicka dodała do tego naukę o nabytej wskutek grzechu prarodziców ułomności i konieczności oparcia się na łasce bożej by móc żyć godnie. Przyjmując, że państwo, Naród, to człowiek w powiększeniu, by dobrze funkcjonować potrzebuje odpowiedniej formacji i działania nadprzyrodzonego. Francja opisana w Terrorze przypomina człowieka, który całkiem odstąpił od tego wychowania. Przewrót, który miał ją uzdrowić, pogrążył ją w zgrozie i ciągłej politycznej walce. Usunięcie dawnych struktur społecznych, które wzrastały wraz z całym państwem nie rozwiązało, realnie istniejących, problemów, a zrodziło nowe. Dzisiaj mówimy o problemach epoki postmodernistycznej, o świecie pozbawionym formy. I tym właśnie jest Francja jakobinów. Jest człowiekiem, który zatracił swoją tożsamość i atakuje bezmyślnie własną przeszłość. 

Teodor Jeske-Choiński i jego Europa

Jako że jest to ostatnia część cyklu o rewolucji francuskiej wypadałoby, ażebym zebrał moje rozproszone przemyślenia o tworzących go książkach. W Błyskawicach znajduje się niewielki biogram dedykowany autorowi. Możemy tam przeczytać, że tak jak Sienkiewicz pisał ku pokrzepieniu serc polskich, tak Choiński patrzył szerzej, obejmując swym wzrokiem całość kultury europejskiej, jak to się ostatnio modnie mówi cywilizacji łacińskiej. I to zdecydowanie jest widoczne w jego prozie. Nie gloryfikuje rewolucji ani stojących za nią idei. Przedstawia ją jako wybuch gwałtu, szaleńczy zryw Francuzów przeciwko samym sobie. Zarazem rewolucja jest też u niego w jakimś sensie dopustem bożym, karą za grzechy arystokratów, za bolączki systemu monarchii absolutnej. Gaston de Clarac, fikcyjna postać z pierwszej części trylogii, jest zwolennikiem korony i sceptycznie spogląda na wygłaszane przez jego braci i siostry w szlachectwie rewolucyjne hasła. Zarazem nie broni ślepo istniejących stosunków społecznych, sam jest zwolennikiem miękkich reform. Czy jest czymś złym życzenie Armanda Grandjeana z Jakobinów by podnieść poziom życia ubogich ludzi? Ciężko tak to nazwać. Wreszcie, czy sam Ludwik XVI, człowiek o gołębim sercu, sam nie ponosi odpowiedzialności za rozrost rewolucji? W pierwszych dwóch książkach, w których pojawia się król, całkiem wyraźnie widzimy, że jego słabość i spolegliwość rozochociły rewolucjonistów i umożliwiły im przewrót w ogóle. Nie bez znaczenia jest też przedstawiona rola masonerii. Choiński nie waha się mówić o tym, że za tymi dziejami stali ludzie z lóż masońskich, w tym niesławnego Wielkiego Wschodu. Czy jednak, ktoś może zapytać, nie są to wydarzenia przeszłe, obejmujące tylko jedną Francję?

Europa stanowi kulturową całość, idee krążą między państwami nie mniej jak towary i ludzie. Rewolucja francuska jest często wskazywana jako matka rewolucji bolszewickiej. I czytając Jakobinów a potem Terror łatwo jest dostrzec, podobieństwa. Jednym są podobieństwa ideologiczne, nienawiść do ołtarza, dawnej hierarchii społecznej, wyniesienie ludu na piedestał przy jednoczesnej kontroli tegoż ludu. A nadto jest ta szczególna atmosfera zagrożenia i niepewności. Nikt nie może czuć się wystarczająco bezpiecznie i pewnie, gdyż w każdej chwili może zostać zadenuncjowany przez nieżyczliwego sąsiada, konkurenta, albo zawistnika. Policja myśli, która czuwa nad obywatelami dla ich dobra, także zdaje się brzmieć znajomo. 

Tak więc Terror zamyka trzyczęściową opowieść o rewolucji (anty)francuskiej. Osobiście zakończyłem tę lekturę z mieszanymi uczuciami. Z jednej strony towarzyszyło mi zadowolenie po przeczytaniu dobrej książki, z którą spędziłem miło i owocnie czas. Z drugiej zaś strony towarzyszył mi smutek. Nie jest bowiem łatwo czytać o profanacjach świątyń i tego co należy do znaków wiary katolickiej. Duże wrażenie niewątpliwie wywierają opisy męczeństwa Ludwika XVII, zaś opisy paranoi władzy, wszechobecnego donosicielstwa kierują myśli Polaka ku czasom, gdy Polska była zniewolona przez komunistów. Mówi się, że dobra sztuka porusza swojego odbiorcę i jeśli jest to prawda, Terror wywiązuje się z tego zadania. Dodam też, że nie zostawia nas tylko z rozedrganym sercem, ale prowokuje do przemyśleń. A jakich? To już, drogi Czytelniku, musisz sprawdzić sam.

The post Wszechwładza zgrozy i obłędu – recenzja Terroru T. Jeske-Choińskiego first appeared on Nowe Kształty.

                                                                                                                    Dla Zosi

Motywacje świata liberalnego

Spójrzmy najpierw jakie wartości promuje świat liberalny? Życie ma być wygodne, bogate, pozbawione wyrzeczeń, wyzwolone, bez poświęcenia siebie, przyjemne i skupione na samorealizacji. Świat liberalny całym sobą krzyczy ,,róbta co chceta’’. Czy da się to podejście pogodzić z macierzyństwem, a w szczególności z wielodzietnością? Nie. Posiadanie dziecka to po prostu ciężka i odpowiedzialna harówka trwająca wiele lat. Oznacza ona co najmniej częściową rezygnację z siebie na rzecz opieki nad potomstwem. A tego świat liberalny nie chce i nie rozumie. Macierzyństwo i ojcostwo jest po prostu dobrowolną ofiarą oraz przejawem prymatu obowiązku nad przyjemnością. Liberalnego człowieka wkurza i frustruje to, że nie będzie mógł pójść na siłownię, do sklepu czy na spacer kiedy ma na to ochotę. Jak wszyscy doskonale wiemy każda polityka ma swoje koszty, a liberałowie po prostu nie chcą ponosić tych związanych z macierzyństwem. Dlatego niezależnie jak wielkie środki im przekażemy to tacy ludzie i tak nie będą chcieć mieć dzieci, a już na pewno nie stworzą oni rodzin wielodzietnych. Każde kolejne dziecko oznacza bowiem nieprzespane noce i jeszcze więcej obowiązków od których nie ma ucieczki. Świat liberalny nie daje po prostu motywacji do tego, żeby rozmnażać się i trwać. Dlatego liberalni ludzie są bardzo często niezadowoleni i sfrustrowani wychowaniem dzieci, gdyż woleliby w tym czasie realizować siebie. Z osobistych obserwacji wiem jak ich denerwuje ograniczenie wolnego czasu. Świat liberalny jest po prostu niezdolny do wygenerowania motywacji, która jest w stanie nakłonić człowieka do poświęcania się. W jego przypadku jest jeszcze gorzej, gdyż demotywuje on ludzi do ofiary. Mówi on, że to ty jesteś najważniejszy, nie powinieneś się poświęcać, zajmuj się sobą, to ty jesteś idealny i to przez innych masz zły humor, nigdy nie popełniłeś żadnego błędu to wszyscy inni są źli, wszyscy wokół są winni tylko nie ty itp. itd. 

Motywacje świata religijnego

Oczywiście sytuacja ma się zupełnie inaczej w kontekście religii. Zdecydowana większość z nich propaguje coś zupełnie odwrotnego niż liberalizm. Tamten świat mówi bowiem o poświęceniu, obowiązku, konieczności posiadania dzieci, licznych nakazach i zakazach. I to działa. Wiemy bowiem, że osoby religijne, nawet w społeczeństwach nowoczesnych, mają więcej dzieci niż niewierzący. Największą różnicę widać jednak na poziomie turboreligijnych mniejszości takich jak ortodoksyjni żydzi czy amisze. W ich społecznościach średnio każda kobieta rodzi szóstkę dzieci, a nawet tam widać, że im grupa bardziej religijna i konserwatywna tym rodziny są jeszcze większe. Przykładowo amisze schwartzentruber (najbardziej konserwatywni) posiadają średnio od 10-11 dzieci! Widzimy zatem, że świat religijny jest w stanie nakłonić ludzi do zakładania rodzin, posiadania dzieci oraz poświęcania się dla wspólnoty. Daje on odpowiednią motywację dla swoich członków do ciężkiej i wymagającej wyrzeczeń harówki jaką jest posiadanie dzieci. Świat religijny zatem działa na najbardziej podstawowym poziomie jakim jest zapewnienie reprodukcji. Świat liberalny za to nie. Jego znikanie wydaje się zatem bardzo prawdopodobne. Oczywiście to nie wydarzy się dziś czy jutro. To będzie wieloletni proces, który stopniowo będzie podmywał fundamenty świata liberalnego jakim są ludzie. Dlatego też ten świat będzie coraz szybciej wymierał i zanikał. Jak dinozaury drogi czytelniku. Jak dinozaury.

Więcej tekstów tego autora.

The post Potęga motywacji first appeared on Nowe Kształty.

Polska bez kary śmierci – decyzja podjęta bez konsultacji

W 1997 roku przyjęto nie tylko Konstytucję, ale  i Kodeks karny, który całkowicie pomija możliwość stosowania kary śmierci. Inaczej niż w przypadku referendum konstytucyjnego, o tej doniosłej decyzji politycy zadecydowali samodzielnie, bez konsultacji z Narodem.

Konstytucje państw europejskich możemy podzielić na te, które jednoznacznie karę śmierci odrzucają (np. konstytucja hiszpańska czy francuska), które nie wypowiadają się jednoznacznie co do możliwości jej stosowania (konstytucja polska) oraz te, które wprost gwarantują państwu możliwość wprowadzenia takich przepisów do prawa karnego (są to konstytucje: Cypru, Malty, Grecji oraz Włoch). Tą ostatnią drogą powinna podążyć również i Polska.

Argumenty za karą śmierci w historii filozofii 

Powinniśmy, przede wszystkim, na ten temat zacząć rozmawiać – i to nie tylko od jednego do drugiego brutalnego zabójstwa, kiedy to postulat powrotu do kary głównej krótkoterminowo rozgrzewa społeczeństwo. Ten sposób debaty o niej jest zresztą najgorszym z możliwych i służy środowiskom lewicowym do tego, by karę tę traktować jako niesprawiedliwą, sadystyczną formę znęcania się nad (rzekomo niewinną) „ofiarą” (czytaj: skazanym przez sąd za popełnioną zbrodnię). Tymczasem wbrew narracji liberałów kara śmierci to nie postulat „chłopskiego rozumu” (skądinąd – czy gdyby było inaczej to w realiach demokratycznych byłby to argument przeciwko niej?!). Historia filozofii zna dziesiątki wybitnych myślicieli, którzy znajdowali argumenty na rzecz jej wykonywania. Sięgać można aż do czasów starożytnych, aczkolwiek, przykładowo, z perspektywy katolickiej, ważnym autorytetem z pewnością jest św. Tomasz z Akwinu – jego dorobek intelektualny rezonuje wszak na katolickich intelektualistów do dnia dzisiejszego. Bogusław Wolniewicz, będący wszak nie tylko komentatorem politycznym (i źródłem kilku zabawnych memów), ale przede wszystkim wybitnym badaczem Wittgensteina, również był jej gorącym orędownikiem.

Problem godności ludzkiej – czy kara wyklucza człowieczeństwo?

Wskazać jednak trzeba, że w debacie nad karą śmierci jej zwolennicy często popełniają pewien błąd natury argumentacyjnej – choć może wywoływać to (z owej „chłopsko-rozumowej perspektywy”) kontrowersje, to faktem jest, że wszystkie czołowe nurty intelektualne (a także nauczanie Kościoła) zakładają, że człowiek posiada przyrodzoną oraz niezbywalną godność.

Będąca dziś swoistą „świecką religią” (czy raczej – głównym dogmatem „religii” liberalnej) ideologia praw człowieka zbudowana jest na takim właśnie prawno-naturalnym założeniu, iż nie jest ona nadania jakimkolwiek aktem prawnym, lecz wynika z samego człowieczeństwa i że nikomu nie może być ona odebrana, a nawet, że człowiek sam nie może się jej pozbawić.

Choć prawnicy wskazują na szereg inspiracji intelektualnych z których ową godność wywodzą (od filozofii antycznej i Starego Testamentu, poprzez średniowieczną myśl chrześcijańską aż do oświeceniowego liberalizmu i socjalistycznej walki o godność robotników oraz współczesnego katolickiego personalizmu), to najważniejszym autorytetem dla (zwłaszcza liberalnych) prawników pozostaje Immanuel Kant. Filozof z Królewca w „Uzasadnieniu metafizyki moralności” stwierdza, że człowiek pozostaje celem samym w sobie i nigdy nie może być środkiem do celu.

Liberałowie, odwołując się do myśli kantowskiej, starają się wskazywać, że tak rozumiana godność ludzka jest nie do pogodzenia z karą śmierci. Zwolennicy kary śmierci opowiadając o przestępcach w sposób przedmiotowy, obelżywy, niejako dowodzą, że abolicjoniści mają rację, chcąc chronić „biednych” kryminalistów przed tłumem marzącym o masakrycznych widowiskach rodem z „Nadzorować i karać” Foucaulta. Liberałowie tymczasem (świadomie lub nie) pomijają w myśli Immanuela Kanta jeden, dość istotny element – otóż on sam pozostawał gorącym orędownikiem kary śmierci. W żaden sposób nie uważał, by uderzała ona w ludzką godność, a wręcz uważał zgoła przeciwnie.

Perspektywa kantańska: kara jako potwierdzenie godności

Jak to możliwe? Zacytujmy felieton prof. Piotra Bartuli, wykładowcy akademickiego z Wydziału Filozofii UJ (a zarazem znanemu w krakowskich środowiskach wolnościowych sympatykowi ideowej prawicy, a przede wszystkim człowiekowi, który pozostaje gorącym zwolennikiem kary śmierci i rozwinął na ten temat swą własną, tzw. testamentową koncepcję sprawiedliwości – zainteresowanych poglądami myśliciela spod Grodu Kraka odesłać należy do jego książki „Kara śmierci – powracający dylemat”):

„Można też dowodzić, jak to czynił Kant, że stosując karę śmierci, potwierdzamy godność człowieka i ważność jego czynów. Idea godności ludzkiej i wolności jest w ogóle warunkiem karania kogokolwiek. Godność tę zakłada się również w mordercy, który „powinien cenić własne życie niżej niżeli człowieczeństwo w sobie”. Kara śmierci tę godność potwierdza. Z jednej strony potępiamy maksymalnie i stygmatyzujemy moralnie osobę, która zerwała z nami więzy solidarności i ujawniła pogardę dla życia ludzkiego. Z drugiej natomiast nie zabijamy jej jak wściekłego psa, ale karzemy ją, dostrzegając w niej istotę rozumną, zdolną do przyjęcia konsekwencji swojego działania. Ofiarowując jej w zamian za mord umyślny cywilizowany proces, oddajemy jej cześć jako istocie rozumnej, godnej ukarania, rozumiejącej, że życie okryte hańbą zbrodni jest czymś gorszym od nieistnienia. Ta ideologia kary zakłada, że nie traktujemy złoczyńcy jako „obcego”, którego należy zabić bez procesu, ale właśnie powinniśmy go karać jako równego nam. Potwierdzamy w ten sposób wartość i ważność samego życia”.

Zdaję sobie sprawę z emocji, które towarzyszą rozważaniom nad tym, jak karać za najbrutalniejsze przestępstwa – jednak dehumanizujące rozważania nie pomogą w ukształtowaniu racjonalnej debaty nad ewentualnym powrotem do kary śmierci, a raczej dają argumenty przeciwnikom najwyższego wymiaru kary.

Postulat przywrócenia kary głównej w Konstytucji 

Zauważmy zresztą, że w całym cywilizowanym świecie dąży się do tego, by była ona egzekwowana w sposób maksymalnie humanitarny – Amerykanie zresztą w pogoni za tym celem poszli zbyt daleko wymyślając zastrzyk trucizny, który, wbrew intencjom, okazuje się być karą niezwykle okrutną (dlatego dziś skazańcy, gdy tylko mają taką możliwość, wnioskują o alternatywną metodę egzekucji, choćby o krzesło elektryczne). W Polsce stosowano karę śmierci poprzez powieszenie bądź rozstrzelanie – i nie widzę powodów dla których mielibyśmy postulować odejście od tego typu humanitarnych (prawidłowo wykonana kara powieszenia skutkuje przerwaniem rdzenia kręgowego i natychmiastowym zgonem) metod wykonywania kary głównej.

Inspirując się państwami basenu Morza Śródziemnego – tymi, które zrodziły naszą cywilizację – umieśćmy w naszej ustawie zasadniczej przepis który umożliwiałby naszemu państwu wprowadzenie i, ewentualne, stosowanie tej kary. Liberalni prawnicy i politycy starają się, poprzez wpływanie na doktrynę prawa konstytucyjnego czy tworzenie przepisów prawa międzynarodowego (w tym prawa Unii Europejskiej) blokować narodom możliwość podjęcia decyzji o tym, czy chcą mieć w swoim prawie karnym karę śmierci czy też nie – z uwagi na fakt, iż ustawa zasadnicza jest najważniejszym aktem prawnym przepis mówiący jednoznacznie o jej możliwości wprowadzenia, orzekania i stosowania byłby gwarantem tego, że ewentualne oczekiwania Narodu Polskiego w zakresie prowadzenia polityki karnej mogłyby zostać zaspokojone.

Sprawdź inne artykuły autora.

The post Mamy prawo karać śmiercią – M. Szymański first appeared on Nowe Kształty.

W niniejszym tekście będę używał generalizacji wobec bardzo szeroko pojmowanego środowiska katolickich tradycjonalistów. Uważam, że są one uzasadnione. Oczywiście, będę się odnosił w pierwszej kolejności do schizmy Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X. Niniejszy tekst jest wyłącznie opinią zwykłego wiernego i należy go traktować jako głos w dyskusji, zachęcający do refleksji, nawet jeśli użyte zostały w nim sformułowania noszące w sobie element autorytatywności. Wspólnota wierzących może ze sobą dyskutować, czasem nawet emocjonalnie, o ile pamięta, że właściwe nauczanie Kościoła katolickiego wyrażane jest przez Ojca Świętego oraz biskupów w łączności z papieżem.

Niniejszy tekst nie jest także przymykaniem oka na kryzys w Kościele, na szerzące się zgorszenia i głoszenie jawnie sprzecznej z nauczaniem Kościoła moralności. To są rzeczy oczywiste, bolesne i dla katolickiego sumienia widoczne w sposób jasny. Problem piusowców powinien być rozpatrywany oddzielnie, przy pełnym rozumieniu ich słusznej krytyki współczesnego świata. Jeśli w tekście nie zajmuję się tym kryzysem, nie oznacza, że go nie dostrzegam i o nim zapominam. Tekst skierowany jest do katolików, którzy przeżywają zamęt co do wydarzeń z ostatnich dni, a którzy w pełni przyjmują społeczne nauczanie Kościoła katolickiego.

Baśń o posoborowym Kościele

Kościół katolicki w wyniku kryzysu lat 60. został przejęty przez modernistów (a miejscami także przez Żydów i masonów). W wyniku tego do oficjalnego nauczania przedostały się tezy jawnie sprzeczne z Tradycją Kościoła. Co więcej, w wyniku posoborowej reformy liturgicznej doprowadzono do dewastacji właściwie wszystkich sakramentów świętych, a przede wszystkim Mszy Świętej. Ogłoszony przez Pawła VI Mszał rzymski zawiera w sobie elementy protestanckie, jawnie zaciemnia ofiarniczą teologię tego sakramentu i może stanowić poważne zagrożenie duchowe dla wiernych. Opinie są podzielone, ale niektórzy uważają, iż ta liturgia jest wewnętrznie zła i nie należy w niej uczestniczyć. Kościół niestety zaprzeczył zbawczej jedyności Chrystusa i Świętego Kościoła katolickiego promując ekumenizm jako wspólne poszukiwanie przyszłego formatu instytucjonalnego, który połączy różne wyznania, a także dialog międzyreligijny, gdyż z założenia religie są równe i wszystkie prowadzą do zbawienia. Bóg został zepchnięty z tronu na rzecz człowieka, a wywyższenie ludzkiej natury uczyniło z Kościoła głównego obrońcę demokracji liberalnej, czyli masońskiego wynalazku epoki Oświecenia i Rewolucji francuskiej, czyniąc najwyższym prawem wolność religijną, a więc przekonanie, że każdy człowiek może sobie w dziedzinie religijnej „robić co chce”. Kościół zatem popadł w szereg herezji w dziedzinie sakramentologii i eklezjologii, otwierając się tym samym na całą rewolucję moralną, która zdewastowała naukę o małżeństwie i rodzinie. Na szczęście niewielka grupka wiernych – Reszta Nowego Izraela zachowała niezmąconą wiarę i w większości skupiła się wokół Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X. To wypchnięcie i systemowa próba likwidacji Świętej Tradycji z przepowiadania Kościoła stworzyła stan wyższej konieczności, dlatego też 1 lipca tego roku biskup – członek Bractwa bez mandatu Stolicy Apostolskiej konsekrował czterech kolejnych, aby zabezpieczyć przyszłość prawdziwego Kościoła. Wiadomo bowiem, że zrządzeniem Bożym Tradycja w przyszłości odniesie zwycięstwo. Prawdopodobnie któryś z przyszłych papieży potępi błędy Soboru Watykańskiego II i posoborowych papieży (którzy to, trzeba zaznaczyć – zostali w większości kanonizowani, aby tym samym „kanonizować sam Sobór”, to jest jego nauczanie) i przywróci Mszę Wszechczasów. Do tego czasu należy trwać z uporem na swoich pozycjach, uznając wszelkie kary dyscyplinarne, takie jak suspensa czy ekskomunika, jako zasługi i oznaki osobistej świętości podążania drogą wierności wobec Wiecznego Rzymu.

Tak w wielkim skrócie można scharakteryzować ideologię, która zamroczyła i zawładnęła umysłami wiernych przede wszystkim Bractwa, ale niestety również bardzo wielu tradycjonalistów, głównie młodych, pozostających w komunii z papieżem. Szereg różnych spraw można by teologicznie poddać analizie, co zresztą wielu czyni. Rację ma red. portalu Pch24 Paweł Chmielewski, który zauważa, że „katolicyzm Bractwa” i współczesny Kościół katolicki po prostu teologicznie, to jest w wyznawanej wierze, rozjeżdżają się zbyt szeroko, by móc pogodzić się bez wyparcia się części swojej tożsamości przez jedną ze stron. Spór ten staje się na naszych oczach nieprzezwyciężalny¹. Niniejszy tekst nie ma zamiaru rozprawiać się z tymi wszystkimi legendami i mitami. Chciałem zauważyć, że to oderwanie się od rzeczywistości jest już bardzo, bardzo głębokie. Rozwijane przez dekady dzieło abp. Lefebvre’a wychowało nie tylko wiernych, ale także kapłanów i biskupów!, którzy nie znają innej rzeczywistości. Ta „bańka” eklezjalna, co widać po rozmowach, vlogach, licznych komentarzach i niestety oficjalnych wypowiedziach przedstawicieli Bractwa, mówiąc tak delikatnie, jak się tylko da, zrodziła radykalną, religijną ideologię, z którą trudno dyskutować, gdyż „wszyscy katolicy poza Tradycją” (tak, jak tylko ja ją rozumiem…) są z natury podejrzani, jako ci, którzy zostali zatruci modernizmem (który oczywiście jest herezją opisującą de facto wszystko, z czym się nie zgadzają).

Chciałbym przytoczyć tu dwie, niezwykle gorszące wypowiedzi, które ukazują, że realna schizma dokonuje się na naszych oczach, a Bractwo uderza z całą siłą w absolutny rdzeń wiary katolickiej. Przełożony Bractwa ks. Davide Pagliarani w wywiadzie udzielonym w lutym tego roku mówił: „w zwykłej parafii wierni nie znajdują już środków potrzebnych do zapewnienia sobie wiecznego zbawienia”². Natomiast nowo wyświęcony bp Michael Goldade w kazaniu wygłoszonym na rozpoczęcie Pontyfikalnych Nieszporów pouczał: „Jeśli Kościół katolicki w swojej tradycji rodzi życie, to Kościół modernistyczny jest pustynią. On zabija. Zabija wszystko, czego się dotknie. Zabija życie nadprzyrodzone. Zabija źródła łaski. Wysusza wszystko, ponieważ postawił człowieka na miejscu Boga i w ten sposób odwrócił się od źródeł życia”³. Największe nadużycia liturgiczne, największe szaleństwa ekumeniczne i księża publicznie głoszący niekatolicką naukę moralną nie sięgną poziomu uznania obecnego Kościoła katolickiego za zagrożenie duchowe, jako pogrążonego w herezji i niespełniającego swojego najważniejszego zadania – przekazywania łaski Bożej wiernym. To jest zarzut kosmiczny. To nie jest spór o ukrywanie czy zwalczanie Świętej Tradycji. To schizma, która zaczyna tworzyć własny Kościół i własną teologię. Słusznie mówił św. Hieronim: „Nie ma takiej schizmy, która nie wymyśliłaby sobie jakiejś herezji, aby usprawiedliwić swoje odejście z Kościoła”. Nie ulega wątpliwości, że mierzymy się w Kościele z kryzysem, zwłaszcza w państwach zachodnich. Wydaje się, że panuje zamęt ws. eklezjalnych i moralnych. Sądzę, że główny problem polega na braku odwagi pasterzy i użycia władzy otrzymanej przez Kościół w sposób odpowiedni, nie zaś na ich apostazji. 

Kościół mierzy się z herezjami od wieków. Niektóre wyrzuca i potępia (gdy rozeznaje brak skruchy i nawrócenia z powodu licznych rozmów i napomnień lub ze względu na obronę wiernych, gdy uznaje, że siła przekonywania jest zbyt duża, aby pozwolić na szerzenie się poważnych błędów). Inne zaś zwalcza niejako w sobie. Nie jest wcale tak, że Kościół zawsze i od razu reagował na każdą herezję potępieniem i ekskomuniką. Bywało bardzo różnie w zależności od mądrości i roztropności obecnie sprawujących urząd. Wydaje mi się, że dogłębna znajomość historii Kościoła i herezji mogłaby położyć kres nieprawdziwemu obrazowi Kościoła i jego praktyki duszpasterskiej, jaki posiada wielu tradycjonalistów. Chciałbym pokrótce omówić trzy herezje, które w pewien sposób odzwierciedlają się w poglądach Bractwa.

Gnoza

Gnoza ma dwojakie oblicze. Pierwsze dotyczy samego poznania. Przekonanie, że Tradycja jest w likwidacji, prowadzi do stwierdzenia, że „prawdziwa wiara katolicka” nie jest już głoszona. Można ją poznać, ale stała się ona wiedzą tajemną, nieznaną, ukrytą. Takie myślenie od razu powinno zapalić czerwoną lampkę. W tej „tradycjonalistycznej bańce” krąży wiele mitów. Legendy te są dzisiaj łatwo dostępne ze względu na Internet. Większość wiernych styka się z Tradycją poprzez prowadzone vlogi. Każdy wierny ma prawo do takiej działalności, wiara jest z natury misyjna, więc człowiek wierzący nie tylko się interesuje, ale chce się dzielić swoją wiarą. Niestety poziom tych materiałów jest często mizerny. Autorzy z gorliwością neofitów są przekonani, że poznając Tradycję Łacińską (za sprawą interpretacji osób, które mocno sprzeciwiły się Soborowi Watykańskiemu II) zachowują się tak, jakby znaleźli Świętego Graala. Często materiały te opierają się na wycince cytatów bez kontekstu z nadaniem im interpretacji do z góry założonej tezy. Należy tutaj zauważyć, że ta metoda (cytat + interpretacja tradycjonalistyczna) nie działa zawsze. Mamy bowiem jasny i wyraźny cytat Konstytucji dogmatycznej Soboru Watykańskiego I Pastor aeternus: „Ta św. Stolica Piotrowa zawsze wolną zostaje od wszelkiego błędu, według Boskiej Pana naszego Zbawiciela obietnicy”⁴.

Pamiętam jak przed laty zaczytywałem się w dokumentach Soborów Powszechnych i encyklikach papieskich, także przedsoborowych z dużym zaciekawieniem. Były one w większości dostępne. Każdy, kto się zetknął z teologią katolicką, wie, jak rozległa, głęboka i wielobarwna to dziedzina. Wielu tradycjonalistów jest przekonanych, że po trzech książkach i setkach filmików o kryzysie w Kościele posiada większą i pewniejszą wiedzę teologiczną niż większość posoborowych księży po wielu latach seminarium, co jest oczywiście nieprawdą. Co więcej, wielokrotnie mało kto z nich sięga do prawdziwych źródeł, w pełni ufając interpretacjom „tradycjonalistycznych twórców”. Oni zaś bardzo często potrafią tak wszystko poprzekręcać, ponadinterpretować… Ktoś z boku słuchając tego, jest przekonany, że oto logiczny, jasny w pełni rozumny wywód. Takich historii jest co niemiara. Radykalizm takiego tradycjonalizmu można dostrzec również w tym, że cześć tez, które głoszą, były kompletnie nieznane u początku tego ruchu. Przez ostatnie dekady nauczono się wyszukiwać różnych opinii teologicznych, które stoją w jakiejś sprzeczności z obecnym nauczaniem papieży. Nauczanie Kościoła można podzielić na cztery działy: dogmaty, definitywne nauczanie, pewne nauczanie i opinie teologiczne. Ten ostatni dział charakteryzuje się wolnością słowa, do czasu, gdy Magisterium Kościoła nie rozstrzygnęło lub czegoś nie rozjaśniło. Stąd też twierdzenie, że Bractwo nie głosi żadnej nowej nauki, a jedynie to, co istniało przed soborem, powinno być doprecyzowane. W istocie tradycjonaliści najczęściej opierają się na interpretacjach teologicznych dokumentów Kościelnych, które rzeczywiście istniały, przede wszystkich w epoce potrydenckiej, zwłaszcza przełomu XIX i XX wieku. Nie oznacza to wcale, że były one dogmatyczne lub jedyne przed Soborem obowiązujące. To co tradycjonaliści uznają za świętą tradycję, często jest tylko opinią teologiczną istniejącą w Kościele danych czasów, a nie niezmiennym nauczaniem Kościoła. Co więcej, potrafią tak mocno bronić swoich tez, iż swoje myślenie prowadzą na grząski grunt. Przykładowo, tak bardzo chcąc obronić wyłączny wymiar ofiarny Mszy w Katechizmie o kryzysie w Kościele zamieszczonym na stronie Bractwa można przeczytać zdanie, które uderza w realną obecność Chrystusa z całym człowieczeństwem i bóstwem w Świętej Hostii: „cały obrządek Mszy opiera się charakterowi uczty, gdyż co to za uczta, przy której, po tak wielu rytualnych czynnościach, dostaje się tak niewielką potrawę”⁶?

W tej gnozie przerażające jest to, że wielu dobrych pobożnych wiernych zachwyciwszy się pięknem Mszy Trydenckiej z automatu, w pełni obdarza zaufaniem takich vlogerów. Nie papież, nie biskup i nie dogmatyk, ale właśnie ten sympatyczny pan czy pani w okienku internetowym – to jest jasna tradycyjna wykładnia… Często oni łapią człowieka XXI wieku na chwytliwe tytuły, które mają sugerować odkrywanie jakiejś tajemnej wiedzy nikomu nieznanej, zapomnianej, zwalczanej. Wierni od razu spotykają się z treścią, która im wmawia, że posoborowi papieże, nawet jeżeli w większości swoich dokumentów nie głoszą rzeczy niekatolickich, to jednak „lepiej do nich nie zaglądać, gdyż są modernizmem naznaczone”, budując postawę zamknięcia się na racjonalną dyskusję. I tak oto papieża zastępuje vloger, teolog-amator. Niestety trzeba przyznać, że tradycjonaliści działają medialnie sprawniej i docierają do części wiernych szybciej, niż cały zastęp teologów, który dawno opracował odpowiedzi na pytania i wątpliwości. Przecież w Kościele od dekad mamy teologów, którzy jasno wykazywali ciągłość Tradycji i błędy w interpretacjach Bractwa. Przytoczmy tu przypadek Bractwa Kapłańskiego św. Wincentego Ferrariusza. To ciekawa grupa, która po Soborze przeszła na pozycje sedeprywacjonistyczne, nie uznawszy papieża. Chcąc wykazać błędy Soboru, rozpoczęła głębokie studium teologiczne, które zakończyły się po kilku latach powrotem do pełnej komunii z Biskupem Rzymu. W ocenie członków tego Bractwa teksty soborowe są zakorzenione w Świętej Tradycji.

Nadto od razu wchodzi cały zestaw argumentów, że: każdy człowiek ma swój rozum i dzięki temu władzę poznania i dawania sądów. Z jakiegoś powodu zapomina się o tradycyjnej nauce katolickiej, aby nie ufać swojemu rozumowi w sposób tak jednoznaczny. Owocem tego jest tak lekkie traktowanie schizmy i ekskomuniki. Opracowane argumenty na rzecz nieobowiązywalności jej w sumieniu wydają się wielu tak oczywiste, że w swoim (co tu dużo kryć, nieuporządkowanym w duchu katolickim sumieniu) zbywają ręką papieskie kary, zamiast się nimi przejąć. Przechodzą z teologii na prawo kanoniczne, dopuszczając się sofistyki, w którą papieże z natury nie wchodzą. Nie jest rolą duchownych walka o demoliberalną praworządność…

Mit gnostycki głosi: wszyscy w Kościele po Soborze zapomnieli, o tym, co było. Nie tylko papieże obficie w swoich dokumentach cytują Ojców i Doktorów Kościoła, poprzednich papieży, ale są i święci wciąż czytani przez zwykłych wiernych! Przykładowo w 33-dniowym oddaniu Maryi, popularnych rekolekcjach w Polsce, wielu czyta klasyczny traktat św. Alfonsa Liguori. Nikt o niczym nie zapomina. Nikt niczego nie ukrywa, a to, że ktoś się z tymi treściami nie zetknął wcześniej, świadczy albo o tym, że nie interesował się wiarą, albo zapomina, że Kościół cały zanurzony jest w swej tradycji i z niej czerpie na co dzień. Tradycja przekazywana nie jest traktatem naukowym, który na każdym kroku musi stosować przypisy z powołaniem na źródła. My w Kościele oddychamy świętymi, Ojcami i Doktorami Kościoła, papieżami i soborami. 

Innym jeszcze obliczem gnozy, obliczem manichejskim była pogarda do świata stworzonego i ciała ludzkiego. Upadek pewnych praktyk pobożnościowych otwiera wielu tradycjonalistów na niekatolicki przecież moralny purytanizm. Przekonani, że kiedyś wszyscy przede wszystkim pościli i pokutowali, obwieszczają koniec ascetyki chrześcijańskiej i próbują ze swojego osobistego, często rodzinnego życia zrobić domowy klasztor mniszy, co przeczy obowiązkom stanu. Przypominając naukę o „księciu tego świata” (J 12, 31) i o tym, że „Kościół jest znakiem sprzeciwu wobec tego świata” (Ł 2, 34), zapominają, że słowo świat wyraża również inną rzeczywistość – Boże stworzenie, które „Bóg nazwał dobrym i bardzo dobrym” (Rdz 1). Ten świat, choć zraniony grzechem, jest darem dla człowieka. Radość życia powinna cechować ludzi wierzących. Wśród niektórych grup tradycjonalistycznych przenika często nihilizm, jakieś zacietrzewienie, niechęć do ludzkich uczuć choćby (które traktują jako coś podejrzanego z natury, co jawnie przeczy naturze ludzkiej stworzonej przez Boga!). Opierając się na okruchach prawdy, doprowadzają pobożność do absurdów i wypaczają sprawy mniej istotne nieustannie wynajdując wyrwane z kontekstu cytaty mający w czambuł potępić wszystko co nie jest ze sfery sacrum.

Katolik powinien przemyśleć swój stosunek do nauczania Kościoła. Czy przypadkiem zbyt łatwo nie przyznaję racji wybranym opiniom teologicznym? Czy nie stawiam zwykłych wiernych, a także wybranych księży ponad papieża? Czy w ogóle sięgam do dokumentów papieskich i zgłębiam nauczanie Kościoła, czy też w pełni ufam osądowi wybranych osób? A może w pełni ufam osądowi własnego rozumu?

Jansenizm

Jansenizm jest kontynuacją tej pogardy dla świata stworzonego. To przekonanie, że odnowa Kościoła przyjdzie tylko i wyłącznie dzięki surowej dyscyplinie, powszechnej ascezie i głębokiej bojaźni Bożej, która przemienia się często w nerwicę, autentyczny lęk i ciężką chorobę duchową – skrupuły. Janseniści byli przekonani, że człowiek jest tak niegodny Boga, iż należy niejako zawiesić Boże wezwanie do udzielania Jego Łaski w Kościele na rzecz drogi do doskonałości moralnej. Nadużycia liturgiczne włożone są w świecie tradycjonalistycznym do sfery dogmatycznej. Fałszywie powołując się na piękno celebracji w swojej wspólnocie, zapominają o jej ekskluzywnym charakterze, sądząc, że nadużycia w Mszy Trydenckiej są prawie niemożliwe. W ogóle nadużycia liturgiczne w pewnym sensie są owocem tego, że wielu tradycjonalistów – ludzi, którzy mają wyczucie liturgiczne, nie włącza się w życie parafialne – przeciwnie – buduje twierdzę rzekomo „zdrowej nauki”. A bardzo ich Kościół potrzebuje!

To zamknięcie na braci i siostry w Chrystusie ze względu na zagrożenia duchowe to zjawisko niesamowite. Istnieją wierni, którzy się realnie boją, że poza tradycyjnymi wspólnotami otrzymają skażoną naukę. Jednocześnie uważają się za lepiej skatechizowanych i uformowanych. „Sól straciła swój smak”… (Mt 5, 13)? Jeśli Jezus nieustannie powtarza: „Nie lękajcie się!” – to przede wszystkim do tych, którym „wiele dano i od których wiele wymagać się będzie” (Łk 12, 48). Wygodnie jest słuchać kazań na tematy, które są zgodne z moim światopoglądem, ale nie na tym polega sens bycia katolikiem. W niektórych środowiskach powstała cała teoria „zaciemniania katolicyzmu”. Oto Nowa Msza ma „zaciemniać” ofiarniczy charakter, a spotkania ekumeniczne mają „zaciemniać” zdrową naukę o Kościele. To jakiś absurd. Kim są ci wierzący, którzy wszędzie widzą zagrożenia, zwłaszcza jeśli uważają, że sami wiedzą „jaka jest prawda”, w sensie ta „prawdziwa prawda”…? Czy przypadkiem nie mamy do czynienia z wierzącymi, którzy próbują ukryć swój talent (Mt 25, 14-30)? Gdzie się podziała Opatrzność Boża? Gdzie Chrystusowa odwaga?

Kościół potrzebuje Tradycji, ale ci, którzy mogą ją w miłości do Kościoła jaśniej przekazać w codziennym życiu parafialnym, tego uczynić nie chcą. Wierni, którzy na każdym kroku przypominają, że każda Msza święta uobecnia Ofiarę Krzyżową Chrystusa, nie znajdują w sobie ducha ofiarniczego, aby być ofiarą miłości dla Kościoła takiego, jaki jest, aby być w nim, z nim i dla niego. Św. Paweł pisał: „umiem cierpieć biedę, umiem i obfitować” (Flp 4, 12). Niektórzy przypisują sobie męczeństwo za wiarę… I jak tu nie zauważyć nowej teologii?

Niestety niezdrowa nauka, zwłaszcza o Mszy Świętej sprawia, że nie tylko są tacy, którzy negują ważność i godziwość Mszału Pawła VI, wmawiając innym, że przekazuje on niekatolicką teologię. Pomijając nadużycia, które są owocem czegoś innego (to fakt, że nowy Mszał daje zbyt dużą swobodę), to jednak teologia sakramentu wyłożona na samym początku jest w pełni katolicka. Mówimy o rzeczach najświętszych. Będąc katolikiem, trzeba sobie zadać pytanie: jak postrzegam reformę liturgiczną? Jeżeli na każdej Mszy według Novus Ordo Missae uobecnia się ta sama ofiara, co podczas sprawowania Mszy trydenckiej, to jak katolik może podchodzić do tych spraw lekko, kpiarsko, a nawet bluźnierczo, obrażając zatwierdzone przez Kościół księgi liturgiczne? Nie wyklucza to dyskusji na temat reformy liturgicznej. To inny poziom. Słusznie krytykując konstruktywistyczne podejście reformatorów, którzy próbowali stworzyć liturgię dla współczesnego człowieka, który w rzeczywistości nigdy nie istniał – zwalczają rzekome błędy liturgii nadając jej znaczenia i teologię, której nigdy nie wyrazała.

Niektórzy wierni są przekonani, że ludzie chodzący na Novus Ordo tracą wiarę i w ofiarę Mszy, i w realną obecność Chrystusa w Eucharystii, co jest po prostu kompletną bzdurą. Serce krwawi przy wielu nadużyciach liturgicznych. Jednak siły Kościoła uruchamiane są nie tam, gdzie powinny. Zamiast dyskutować o pewnej „reformie reformy”, o której mówił i Jan Paweł II („Przekroczyć próg nadziei”) i Benedykt XVI, Kościół marnuje swoje siły na odparcie ataków o nieważność i niekatolickość nowej Mszy. Musi to robić, bo mówimy o rzeczach najświętszych i dlatego akceptacja dla teologii reformy liturgicznej stanowi jeden z warunków dla pojednania Bractwa z Rzymem. Kościół powołany jest do głoszenia ludziom zbawienia w Chrystusie – Bogu-człowieku, który umarł na krzyżu za nasze grzechy dla naszego zbawienia. Tymczasem tradycjonalistyczne treści zajmują się głównie kryzysem i złem w Kościele, przecząc tym samym istocie Kościoła założonego przez Zbawiciela. Nie głosi się Chrystusa od wielkiej opowieści na temat kryzysu związanego z herezją modernizmu. Powołując się na liczne powołania kapłańskie są przekonani o żywotności swoich wspólnot (chociaż wiedza wielu tradycjonalistów na ten temat również odbiega od rzeczywistości – wielu z nich jest przekonana, że wzrost powołań mają właściwie wyłącznie tradycyjne seminaria, a wszędzie indziej posucha i laicyzacja… to obraz oderwany od rzeczywistości).

Katolik musi sobie zadać pytanie: Czemu się bez przerwy gorszysz? Czemu nieustannie Twoje myśli idą w stronę o. Jamesa Martina, Pachamamy w Watykanie i pocałunku Koranu, jakby to właśnie czekało przy wejściu do każdego kościoła i stanowiło codzienność większości wiernych, którzy cię otaczają? Czy nie widzisz nic poza tym? Żadnego dobra? Czy nie widzisz Łaski Bożej? Pokusa bycia tonącym jest diabelska.

Donatyzm

Donatyści sprzeciwiali się przywracaniu na łono Kościoła tych duchownych i wiernych, którzy sprzeniewierzyli się wierze, poddając się władzy świeckiej. Ich niezgoda na rozwiązłość moralną, ich pragnienie świętości zwiodło ich na manowce, tak jak zwodzi wielu tradycjonalistów. Piękną kartę w sporze z nimi zapisał św. Augustyn, który, zanim się nawrócił, wiódł życie pełne hulanek i swawoli. Kościół jest miejscem udzielania sakramentów dla ludzi i świętych, i grzesznych. Taki był, taki jest i taki będzie. To pragnienie jasności nauczania jest słuszne. Pragnienie szybkiego potępienia każdego, kto wydaje mi się, że błądzi, jest niesłuszne, toruje pokusę użycia skrótów, które wiodą do nieposłuszeństwa i zamknięcia serca. Typowym przykładem myślenia donatystycznego, jest nieustanna próba dezawuowania prefekta Dykasterii Nauki Wiary – kard. Fernandeza, poprzez przypominanie mętnych książek, które pisał w przeszłości.

Katolik musi sobie postawić dwa pytania w kontekście herezji donatystycznej. Po pierwsze: czy nie za bardzo przejmuje cię zło w Kościele? Czy nie kierujesz się donatystycznym złudzeniem, że w Kościele jest miejsce wyłącznie dla ludzi doskonałych, zwłaszcza duchownych, którzy nigdy nie błądzą i nigdy się nie mylą? Czy dziwi cię to, że ludzie są ludźmi? Czy stawiasz w centrum swojego przepowiadania i przeżywania wiary kryzys w Kościele, a nie Chrystusa i jego Łaskę? Kto tak naprawdę zabija życie nadprzyrodzone? Może chcesz po ludzku oczyścić Kościół z błędów, przypisując sobie i podobnym sobie bycie Zbawicielem? A może jak marksiści próbujesz przez akt buntu przyspieszyć wizję historii, w którą wierzysz? Czy nie wiesz, że wierni, w tym duchowni niestety upadają w swej słabości i podążają niekiedy za duchem tego świata, nie zawsze znajdując w sobie tę siłę wiary, którą głosisz? I po drugie: czy potrafisz zaufać Bożej Opatrzności i Bożej Łasce, która jest udzielana w Kościele bez względu na to, czy jest pogrążony w kryzysie, a duchowny zboczył z drogi świętości? Zapominasz może, że Boskim Nauczycielem i Lekarzem pozostaje sam Chrystus?

Św. Paweł pisał w Liście do Galatów: „owocem zaś Ducha są: miłość, radość, pokój, cierpliwość, uprzejmość, dobroć, wierność, łagodność, opanowanie. Przeciw takim [cnotom] nie ma Prawa” (Ga 5, 22-23). Każda zdrowa pobożność ożywia duszę. Czy Twoja postawa wobec kryzysu, ludzi w Kościele nie charakteryzuje się nadmierną surowością, która jest zgniłym owocem niezdrowej pobożności? Obserwując i sferę internetową, ale i rozmawiając z wieloma tradycjonalistami, uprawnioną generalizacją jest stwierdzenie, że wielu z nich charakteryzuje się złością, gniewem, nieustannym życiowym napięciem („giniemy, wszystko się wali”), prześmiewczością (używaniem często bardzo ostrego języka, zdradzającego emocje, a nie argumenty), zamknięciem się na życie Kościelne i skupieniem się wyłącznie na apologetyce tego, co uważają za tradycję Kościoła. Autentycznie słyszałem świadectwa byłych wiernych Bractwa, którzy powróciwszy na liturgię sprawowaną w pełnej komunii z papieżem, głównie przedsoborową, mówili, że odzyskali pokój serca, życzliwość wobec innych, radość życia i z życia, i to są owoce zdrowej pobożności.

Inną jeszcze kwestią jest próba załatwienia wszystkiego po ludzku. Ci, którzy nie idą z Bractwem, a którzy deklarują miłość dla Tradycji, mają popadać w błąd naiwności. Eksterminacja tradycjonalistów w Kościele ma się odbyć już za chwilę – co oczywiście jest kolejną bajką opowiadaną przez tych, którzy nie znają prawdziwego, codziennego życia Kościoła. Odnowa nie przychodzi przez powstanie (pseudo-)Machabeuszy (którzy się nie sprzeciwili żadnej władzy religijnej), ale poprzez realizację wezwania: Jezu cichy i pokornego serca, uczyń serca nasze, według serca twego. To tam, gdzie siła Najświętszego Serca Pana Jezusa rośnie w sercach wiernych jest jądro Kościoła.

Nadzieja

Z tego wszystkiego, z tej rany: Bóg może wyprowadzić dobro. To, czego potrzebujemy, to autentycznego katolickiego misjonarstwa na tych duchowych obszarach. Przy największych kryzysach Kościoła, Bóg nie tylko budził nowe zakony, ale także rozszerzał grono swych dzieci, tak jak czyni to dziś, choć nie na Starym Kontynencie (przynajmniej na razie). Polska przyjęła chrzest w obliczu wielkiego kryzysu X wieku. Podczas reformacji odkryto nowe lądy, a co za tym idzie – ludzi, którzy zostali ochrzczeni. Jest nadzieja, że to nieposłuszeństwo wobec papieża zrodzi szereg świętych i teologów, którzy z jasnością uporządkują w duchu hermeneutyki ciągłości nauczanie ostatniego wieku, a tym samym oczyszczą złogi tych wszystkich niemoralnych duchownych i jawnie sprzecznej z Ewangelią nauki, która panoszy się, w Kościele, zwłaszcza tam, gdzie pieniądze, sława, władza i media. Tak odczytuję Leona XIV – augustianina, który działając na rzecz jedności mocą autorytetu Papieża, powiedział wyraźne NIE, dla tych, którzy negują działanie Bożej łaski w Kościele katolickim i w jego sakramentach. I nie ma tu znaczenia rozmach tych wszystkich duchownych i biskupów, którzy przeczą teologii moralnej. Ich wina, ich odpowiedzialność nie usprawiedliwia zamachu na Łaskę Bożą w Kościele.

Historia Kościoła przesiana jest różnymi spięciami między miłosierdziem a prawdą i świętością. Każdy głęboko wierzący katolik pragnie i modli się o usunięcie zamętu doktrynalnego, o blask prawdy o jakim pisał św. Jan Paweł II w genialnej encyklice Veritatis splendor (do której nieustannie jako katolicy powinniśmy wracać) i o wsparcie dla zdrowej pobożności rodzącej świętych ludzi. Jednocześnie wierzy w Boga, który „tak umiłował świat, że Syna Swego Jednorodzonego dał, aby każdy kto w niego wierzył, nie zginął, ale miał życie wieczne. Albowiem Bóg nie posłał swego Syna na świat po to, aby świat potępił, ale po to, by świat został przez Niego zbawiony” (J 3, 16-17). Kościół jest wspólnotą świętych i grzeszników. W ostateczności każdy bój doktrynalny wygrywało miłosierdzie, dlatego, że odowiedzią Boga na kryzys w Kościele jest miłość: „tam gdzie wzmógł się grzech, tam jeszcze obficiej rozlała się łaska” (Rz 5, 20). Świętość przychodzi przez pokorę i posłuszeństwo, nie przez pychę własnego rozumu, który w obronie prawdy i moralności, popada w gniew, surowość i nadmierny radykalizm w tematach drugo- a nawet trzeciorzędnych. Nie ma wątpliwości, że kryzys zostanie w Kościele przezwyciężony i to razem z Piotrem. To poza tą jednością jest rozległa duchowa pustynia. Przytoczmy fragment komunikatu Bractwa Kapłańskiego św. Wincentego Ferrariusza w kontekście powstałej schizmy: „w tym dramatycznym kontekście kontynuujmy z pokorą i miłosierdziem swoją misję, bez kompromisów z błędem, w nienaruszonej wierności regułom liturgicznym i tradycyjnemu wychowaniu, w widocznej komunii z jedynym Kościołem Chrystusa i jego prawowitą hierarchią”.

Głównym problemem uporu Bractwa jest tama jaką Bractwo i wielu tradycjonalistów stawia w Kościele Bożej Łasce, dlatego kluczem do zażegnania podwójnego oblicza hermeneutyki zerwania (tak progresywnej, jak i tradycjonalistycznej) jest św. Augustyn – bohater sporów z manichejczykami, pelagianami i donatystami. Papież Augustianin – Leon XIV być może lepiej rozumie problem niż wielu przed nim i dlatego, być może zareagował szybciej i mocniej. Nauka św. Augustyna i hermeneutyka ciągłości (mająca nomen omen twarz myśliciela augstiańskiego – Benedykta XVI) to skarbiec nadziei w tej sprawie. Z ran Chrystusowych zawsze wyłania się ogrom łaski Bożej, nie stawiajmy tylko żądań wobec niej, lecz w duchu wdzięczności Bogu, korzystajmy z niej, gdyż zawsze jest gratis – za darmo.

Więcej tekstów Autora.

The post Tradycjonalisto – dokąd zmierzasz? – M. Kmieć first appeared on Nowe Kształty.

Absurdalny werdykt
Dykasteria nauki wiary ogłosiła, że Duchowni należący do Bractwa Kapłańskiego Świętego Piusa X znajdują się w schizmie i dlatego należy ich uważać za schizmatyków. Ruch taki wobec kapłanów – nawet jeśli jest nieważny z mocy prawa – można próbować jakoś zrozumieć, jeśli wczujemy się w skórę ludzi, którzy to ogłosili. Biskupi dokonali konsekracji bez zgody Papieża i pomimo jego apelów, wystosowanych niemalże dwadzieścia cztery godziny przed wydarzeniem. Dużo bardziej kuriozalne jest orzeczenie co do wiernych. Nota dykasterii ogłasza, że za schizmatyków i ekskomunikowanych należy uznać tych, którzy formalnie przystępują do Bractwa Kapłańskiego Świętego Piusa X. Jest to deklaracja bezwzględna, choć bardzo karkołomna. Jej wykładnia będzie koszmarem dla autorów. Kto zatem podlegałby ekskomunice z mocy tego przepisu? Każdy wierny, który uczęszcza na Msze do popularnego Garażu? Jeśli tak, to w takim razie po pójściu na Mszę w strukturach diecezjalnych taka ekskomunika przestaje obowiązywać? Jeśli znów pójdzie na Mszę do FSSPX – wraca? Takiemu rozumowaniu można zarzucić, że sprowadza sprawę do absurdu. Do absurdu jednak sprawę tę sprowadzili autorzy tej noty. Po raz kolejny z Watykanu wychodzi dokument, który jest istną katastrofą. Pomijając inne aspekty, do których przejdę w dalszej części, tekst ten jest wytworem tragicznym w swej konstrukcji, co tylko pokazuje skalę kryzysu. Co prawda w tym punkcie Kard. Fernandez powołuje się na Notę z 24 sierpnia 1996. W dokumencie tym stwierdzono, że przynależność do rzekomej schizmy abp Lefebvre’a zachodzi chociażby w przypadku uczestnictwa w aktach Kościelnych sprawowanych w Bractwie. Schizmatyckość ta jest równie ciekawa o czym w dalszej części. Oznaczałoby to, że każdy, kto uczestniczy w nabożeństwach w Bractwie, podlega takiej ekskomunice. Kard. Fernandez zdążył już dokonać wykładni. W artykule z 2 sierpnia 2026, opublikowanym na stronie Vatican News, czytamy, że nie należy obarczać winą: świeckich, którzy uczęszczali do Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X wyłącznie z powodów liturgicznych lub duchowych; świeckich, którzy – choć świadomi napięć ze Stolicą Apostolską – nie odrzucają Magisterium ani autorytetu Papieża. Co w przypadku wiernego, który do Bractwa nie chodzi i z nim się nie utożsamia, ale jednak podważa takie dokumenty jak Amoris laetitia czy Fiducia supplicans. Czy również ekskomunice by podlegał? Chaos wywołany tym dokumentem jest ogromny i nie do uratowania kolejnymi wykładniami. Nie zamierzam specjalnie wchodzić na grunt Prawa Kanonicznego, pozostawiam to zawodowym kanonistom, ich wiedzy i uczciwości. Dość tylko powiedzieć o Kanonach 1323 i 1324, z których wynika norma o nieważności kar nałożonych na kogoś, kto dopuścił się czynu nie wewnętrznie złego, będąc przekonanym o konieczności takiego działania. Konsekracje bez zgody Papieża nie są wewnętrznie czynem złym. Sam sposób ogłoszenia tego dokumentu rodzi jednak inne wątpliwości, wątpliwość co do ważności takiego orzeczenia. W przypadku sakr z 1988 mieliśmy osobistą odpowiedź ówczesnego papieża, który ogłosił, że Abp Marcel Lefebvre i czterej przez niego konsekrowani biskupi zaciągnęli na siebie ekskomunikę. W przypadku z 2026 mamy wyłącznie orzeczenie Kard. Fernandeza stojącego na czele Dykasterii nauki wiary. Pomijam samą postać tego kardynała i poprzednie jego dzieła, jak choćby Mater populi fidelis.

Bractwo a prawosławie – fałszywa analogia
Oprócz zaciągnięcia ekskomuniki latae sententiae, czyli z mocy samego prawa, Dykasteria ogłosiła, iż Bractwo, jego kapłani i wierni są w stanie schizmy. I tu przechodzimy do ciekawego wątku. We wspomnianym wcześniej dokumencie z 1996 czytamy, że Abp Lefebvre i jego Bractwo znalazło się w schizmie. Ta deklaracja również zawiera w sobie masę sprzeczności, co nie jest nowością. Jeśli schizma była już wtedy, to czy może zaistnieć po 1 lipca? Jeśli stan ten trwał od roku 1988, to powinien trwać nadal. Wszak nic się specjalnie nie zmieniło. Watykan jednak ogłasza, że do schizmy doszło po niedawnych konsekracjach. Można więc z tego wywnioskować, że w takim razie schizmy nie było przedtem. Jeśli zatem schizmy nie byłoby przedtem, to dlaczego ma być teraz? Sam czyn z 1988 i 2026 niczym się nie różni. Albo schizma istniała od 1988, albo dopiero teraz. Innej opcji nie ma. To już mamy za sobą. Czy, mimo wszystko, doszło na pewno do schizmy? Schizmatyckość kojarzymy przeważnie z prawosławnymi, z którymi ostatni Papieże bardzo ochoczo się spotykają. W dużym skrócie o tym, co sprawia, że są oni oddzieleni od Kościoła. Prawosławni odrzucają prymat Papieski. Nie są oni mu nieposłuszni w jakiejś pojedynczej kwestii, bo takie coś nie jest schizmą. Prawosławni po prostu odrzucają istnienie papiestwa. Dla nich urzędujący Papież jest, co najwyżej, biskupem Rzymu, ale nie Papieżem – zwierzchnikiem ziemskim Kościoła. Swoją strukturę uważają za równoprawną Rzymowi. Patriarcha jest ich zwierzchnikiem, a nie Piotr. Bractwo swojego własnego zwierzchnika nie wybiera. Posiadanie przełożonego zgromadzenia jest czymś naturalnym. Nie spełnia to wymogów tworzenia struktury równoległej. Odrzucają także dogmaty o Niepokalanym Poczęciu NMP, Czyśćcu czy Filioque, czyli kwestię pochodzenia Ducha Świętego od Ojca i Syna w równej mierze, którą to ostatni papieże zwykli pomijać w ekumenicznych spotkaniach z nimi. Który z dogmatów odrzuca Bractwo? Nieposłuszeństwo Papieżowi nie jest naruszeniem Dogmatu o Nieomylności, który to jest Dogmatem zupełnie niezrozumianym. Nieomylność Papieska nie oznacza, iż następca Świętego Piotra ma prawo rządzić jak absolutystyczny tyran. Dogmat ten głosi, iż Ojciec Święty jest nieomylny w kwestiach wiary i moralności, o ile takie nauczanie nie stoi w oczywistej sprzeczności z magisterium poprzednim. Czy zatem setki księży, sześciu Biskupów i dziesiątki tysięcy wiernych, którzy na każdym kroku manifestują przywiązanie do integralnego Katolicyzmu, wyznawanego jeszcze przez naszych przodków, mogą być schizmatykami? Czy księża, którzy w Kanonie Eucharystycznym wymieniają imię aktualnego Papieża, a nawet biskupa miejsca, przejawiają intencję schizmy? Nikt w Bractwie nie przejawia choćby ułamka tej intencji. Ona to bowiem również jest istotna, żeby o zaistnieniu schizmy mówić. Pozostaje sobie tylko życzyć, żeby taką samą odwagę i bezwzględność Dykasteria stosowała wobec konsekracji w Chinach, gdzie Biskupi – de facto – nominowani są przez partię.

Obraz innego świata
Pozostawiając powyższe, pozwolę sobie na odrobinę prywatnych refleksji. Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X postrzegam jako współczesną Arkę Noego dla katolika. Oczywiście, pojawić się może zarzut o tożsamościowe przywiązanie do Bractwa, nie ze względu na wiarę. Panu Bogu zostawmy ocenę sumień biskupów, księży i wiernych. Oglądając zdjęcia z Econe oraz – przede wszystkim – z samych konsekracji i mszy, odniosłem wrażenie, że obserwuję inny świat. Świat jak z baśni, jak z marzeń, marzeń każdego katolika. Widząc tysiące rodzin katolickich, które przybyły z różnych części świata, rzeszę małych dzieci otaczających swoich ojców i matki, księży i wyraźnie przejętych, acz spokojnych biskupów sam ten spokój odczuwałem. Tam czas się zatrzymał. Tam wiara nie została przeorana współczesną rewolucją. Życie katolickie rozwija się tam w najlepsze. Nie ma tam problemu z pustymi seminariami, problemu tak palącego w strukturach diecezjalnych. Działalność Bractwa dziś idealnie komponuje się z dewizą nagrobną założyciela: Przekazałem to, co otrzymałem. Arcybiskup podkreślał, że nie tworzy własnej wiary, tak jak zrobili to starokatolicy czy mariawici. Zależało mu na przekazaniu tego, w czym został wychowany. Wychowany został w silnej wierze Katolickiej. Katolikowi powinno zatem przede wszystkim zależeć, mimo własnych ułomności i słabości, aby kolejne pokolenia tę wiarę otrzymały. Wielu komentujących zauważyło, że nad Econe w momencie udzielania Komunii Świętej przeszła burza i ulewa. Odebrali to oczywiście jako znak, że Pan Bóg się pogniewał i grzmiał z Nieba. Umyka im jednak fakt, że burza ustąpiła w momencie, w którym wierni zgromadzeni w tym prostym namiocie skończyli odmawiać Różaniec. Zapewne, gdyby konsekracje odbyły się w styczniu i spadłby śnieg, to też niektórzy czytaliby to jako znak Bożego gniewu.

Dziś jesteśmy świadkami wydarzeń historycznych. Ten rozwój wypadków za sto lub dwieście lat będzie postrzegany jako jeden z najważniejszych momentów w dziejach Kościoła. Czas ten jest również bardzo podobny do czasów ariańskich, kiedy niemal cała hierarchia popadła w błąd biskupa Ariusza, a ci którzy z nim walczyli byli karani i wyklinani. Być może po dekadach, a nawet i wiekach Kościół uzna świętość Arcybiskupa i heroiczność jego cnót w walce o zachowanie wiary. Jakże znamienne jest, że obecna hierarchia, która tak ochoczo przeprasza za swoich poprzedników, która odżegnuje się od dawnych, złych czasów, kiedy tylko miotano na lewo i prawo anatemami i płonęły te mityczne stosy, potrafi kar kościelnych używać tylko wobec Katolików Tradycji. Nie słyszymy słów potępienia wobec bluźnierców, heretyków. Politycy, którzy promują aborcję i nazywają się przy tym katolikami, nie są ekskomunikowani. Oni wszyscy podejmowani są przez duchowieństwo z najwyższymi honorami. Potępieni są lefebryści. I jak duchowni bardzo chętnie głoszą, że w zasadzie piekło jest i będzie puste, tak nie dla Tradycjonalistów. Na sam koniec chciałbym zostawić krótką refleksję dla każdego, kto z zapałem rwie się do potępiania Bractwa. Warto sobie postawić jedno pytanie: czy bardziej nienawidzimy Bractwa czy kochamy Kościół.

Jakiej Konstytucji nam potrzeba? – J. Prokopski

The post Schizma, ale czy na pewno? – rzecz o konsekracjach w Ecône first appeared on Nowe Kształty.

Procenty i oskarżenia

Nie sądziłam, że kiedyś to powiem, ale dziękuję Facebookowi za jego aktualizację. Obecnie w aktualnościach widać nie tylko obserwowane strony i materiały od znajomych, ale także profile, które mniej lub bardziej są powiązane z naszą aktywnością i zainteresowaniami. To interesujące doświadczenie, ponieważ pozwala na wyjście z bańki informacyjnej. Nieraz nie bez uszczerbku na zdrowiu – w moim przypadku to między innymi treści antyklerykalne, altmedowe oraz feministyczne. Te ostatnie zostały ostatnio wręcz zalane lawiną żali związanych z Dniem Matki i Dziecka. Teoretycznie nic nowego: macierzyństwo jako wyłącznie wyrzeczenia, źródło cierpienia, zniszczenie życia społecznego i zawodowego, niechybna utrata pracy, zdrowia, majątku i męża, nieodpowiedzialność i powoływanie niepotrzebnego życia w świecie pełnym cierpienia. 

Co więcej, postawa ta rości sobie miano naukowej. Zaprzęgnięto więc do roboty statystykę. Zrobiono badania ankietowe, na podstawie których wyszło, że praca w domu w większości wykonywana jest przez kobiety. Ukuto nawet określenie na to zjawisko: nieodpłatna praca domowa kobiet. No właśnie, kobiet – tak jakby mężczyźni nie włączali się w prowadzenie gospodarstwa domowego. Wizja wiecznie zmęczonego, narzekającego i coraz bardziej zapuszczonego męża, który po pracy jedynie siada na kanapie przed telewizorem (lub bardziej nowocześnie – smartfonem) jest bardziej lub mniej świadomie powielana jako dominująca. 

Czasem przebąkuje się, że zaszło wiele zmian, panowie coraz chętniej i częściej podejmują różne obowiązki. Całość jednak rozbija się o ten model, który funkcjonuje w głowach tworzących narrację, trafia do odbiorczyń i utwierdza je w przekonaniu, że równości nie ma i długo nie będzie. Co jeszcze bardziej istotne, badania ankietowe nie są najlepszym źródłem materiału badawczego, i o ile w pracach dyplomowych jeszcze uchodzą, to poważna nauka powinna podchodzić do nich z dużą dozą ostrożności. Szczególnie, gdy informacje antagonizujące pochodzą tylko od jednej strony.

To nie jedyny element budujący poczucie niesprawiedliwości. Z łatwością można znaleźć liczne artykuły, posty i rolki przekazujące negatywny obraz rodzicielstwa. Od ciąży niszczącej ciało, przez traumatyczny poród, długie godziny nieutulonego płaczu, brak snu, pyskujące dziecko aż do nastolatka uciekającego w świat elektroniki czy używek. Naprawdę trzeba się solidnie naszukać, by trafić na treści niosące odwrotny, pozytywny obraz. Choć taki rzecz jasna istnieje, nie niesie się tak szeroko, bo nie generuje tak silnego ładunku emocjonalnego. Czy mamy kłamać, że posiadanie dzieci jest wyłącznie pięknymi chwilami? W żadnym razie. Kto jednak dokłada się do powielania tak obecnie sztampowego obrazu matki uciemiężonej, dokłada cegiełkę do zaniku własnego narodu. 

Prosto w serce

Rodzicielstwo jak chyba żadna inna dziedzina życia nie pokazuje tak jasno, jaką ułudą jest obecnie pojmowana równość. Nie tylko fakt, że tylko kobieta jest w stanie zajść w ciążę i urodzić dziecko. Nawet jeśli maluch nie jest karmiony naturalnie, to każdy z rodziców inaczej odbiera jego potrzeby, wnosi inne elementy do opieki nad nim. Ostatecznie nie da się zastąpić żadnego z nich, choć to matki bardziej. To jej zapach, bicie serca, głos niemowlę zna doskonale, żadne inne ramiona nie tulą tak kojąco. To kobiety w zdecydowanej większości pozostają z dziećmi długie miesiące, a nawet lata w domu, początkowo dosłownie utrzymując przy życiu, potem wspomagając w rozwoju. Choć stwierdzenie, że matka daje bezpieczeństwo, a ojciec wyzwania można uznać za uproszczenie, to obie postawy wzajemnie się równoważące i dopełniające są konieczne do prawidłowego rozwoju małego człowieka. Fasada równości pojmowanej jako identyczności, co coraz śmielej rozgaszcza się w naszym myśleniu upada w takich warunkach z hukiem.

Podobna sytuacja ma się z poczuciem sprawczości. Tym hasłem mamione są kobiety jako rozwiązaniem poczucia niemocy w społeczeństwie i relacjach. Przyzwyczajone do tego, że wiele da się załatwić, wynegocjować, lub przynajmniej można spróbować się dogadać otrzymują pod całodobową opiekę osobę, która o czymś takim nie słyszała. Która (nie) je, (nie) śpi, płacze, śmieje się, rozwija absolutnie wedle własnego pomysłu. Która czasem za nic ma schematy, rozpiski i normy, która nie ma instrukcji obsługi. Nagle okazuje się, że prawie wszystkie aktywności w ciągu doby nakierowane są nie na siebie, swój rozwój, pracę, ale właśnie na zaopiekowanie się dzieckiem. Rodzi to frustrację, która może być przekuta w coś pozytywnego lub negatywnego. 

Pozytywnego – w oddanie się na swoistą służbę drugiemu, bezbronnemu człowiekowi. Tony pokory, cierpliwości i kreatywności przekute w towarzyszenie w tej fascynującej podróży początku życia. Negatywnego – uparte trwanie w tęsknocie za dawnym życiem, możliwością robienia niemal czego się zapragnie. Zderzenie z nową rzeczywistością często jest gwałtowne, niespodziewane i bolesne, bo coraz więcej kobiet (w tym pisząca te słowa) nie miały wcześniej do czynienia z tak małymi dziećmi. Odnalezienie się w nowej roli, połączone z walką z deprywacją snu i wielkimi wątpliwościami dotyczącymi wszystkiego to nie jest gładkie przejście z jednej roli w drugą. Mało kto jest przyzwyczajony do trudnych warunków – niedospania, stresu, osłabienia. Co by nie mówić żyjemy w kulturze komfortu, a celowe wystawianie się na nieprzyjemne warunki jest stosunkowo rzadkie. Cecha naszych czasów, ułatwiamy sobie wszystko, co tylko możliwe – ale pewnych kwestii nie przeskoczymy. 

Pomocna dłoń?

Pracują ojcowie, dziadkowie, rodzeństwo i dalsza rodzina dziecka. Rodzina nuklearna, koncept społeczny w historii bardzo nowy i, patrząc z pewnej perspektywy, absurdalny. Gdy rodzicielstwo z jednej strony jest pożądane społecznie, a z drugiej strony obwarowane licznymi obostrzeniami, niepewnościami i wielopoziomową niechęcią – tworzy się zabójcza mieszanka. Zabójcza dla pragnienia posiadania potomstwa, czy to w mniejszej czy większej liczbie. Pięknie się mówi o tym, że do wychowania dziecka potrzeba wioski. Gdy tymczasem coraz więcej osób nie ma wsparcia ze strony bliskich, a pomoc systemowa jest znacznie ograniczona, przychodzi biznes.

Drodzy czytelnicy nieposiadający dzieci (bądź mający starsze) zapnijcie pasy, bo będzie się działo. Liczna oferta pomocy okołomedycznej, jak doradczynie laktacyjne, fizjoterapeuci, osteopaci, terapeuci integracji sensorycznej czy neurologopedzi wrosła w tkankę rodzicielską na dobre. Nowością są psycholodzy prenatalni (analiza problemów dziecka z perspektywy relacji tworzonej w ciąży) i konsultantki snu (pomagające wyregulować sen dziecka, co czasem ma sens, a czasem sprowadza się do „zostaw, niech się wypłacze” i inne rady sprzeczne z nauką i zdrowym rozsądkiem). To nie tylko odpowiedź na coraz bardziej zamożne społeczeństwo, brak głębokich więzi pozwalających na wymianę doświadczeń i wysoki poziom lęku pozwalający zaufać tylko tym, którzy mają jakiś tytuł. To też kreowanie lęków i dawanie na nie odpowiedzi… za drobną opłatą jedynie kilkuset złotych w górę. A także rzecz bardziej przerażająca, bo wynikająca z całego systemu, w którym funkcjonujemy. Amerykanki mają jedynie trzy miesiące urlopu macierzyńskiego, na dodatek bezpłatnego (mało która firma oferuje więcej, a to od niej zależy wymiar tego czasu). Zaledwie czteromiesięczne dzieci są oddawane do opieki dziennej, a mamy muszą się wysypiać i skupiać na pracy. Chcą sobie zapewnić maksimum spokoju w czasie, gdy ich dzieci bezdyskusyjnie powinny być z nimi. Rozdarte między potrzebą zarobku a miłością do dziecka, chwytają się wszystkiego.

Rodzicielstwo stoi w jawnej sprzeczności z „wartościami” współczesnego świata. Jest dawaniem, oddaniem, ofiarą. To zmiana siebie na licznych poziomach, codzienny trud, odpowiedzialność. Dawanie, a potem kształtowanie życia, współuczestniczenie w dziele stworzenia nigdy nie spotka się ze zrozumieniem liberalnego świata. Oddanie egoistycznie rozumianej wolności będzie budziło śmiech, pogardę i złość. Kto szczuje na ten stan, winien jest wymierania własnego narodu. Dlatego bez zmiany kultury, mentalności mas więcej dzieci nie będzie. Tymczasem my możemy własnym życiem i przykładem w tej zmianie brać udział.

Inne teksty autora.

The post Dość o trudach rodzicielstwa – A. Leszczak first appeared on Nowe Kształty.

Nowi ludzie – nowy świat.

Powieść zaczyna się od przedstawienia dwojga młodych ludzi. Panny Ireny Legrand, córki zamożnego właściciela winnic i kawalera Armando Grandjeana, jakobina-idealisty, który szczerze wierzy w utopijną wizję Rousseau i marzy o jej urzeczywistnieniu. Podobnie jak w pierwszej części trylogii o rewolucji, Błyskawicach, między młodymi wisi miłość, której losy przeplatają się z wydarzeniami dziejowymi. Lecz o tym będzie w dalszym miejscu recenzji. Oboje są nowymi ludźmi, to znaczy beneficjentami awansu społecznego po obaleniu feudalnych struktur, żyjącymi we wciąż tlących się żarach zawieruchy, jaka przeszła przez Francję.

Świat, który Choiński zarysował w poprzedniej powieści bezpowrotnie zniknął. Miejsce salonów francuskich, gdzie zblazowana szlachta bawiła się (na własną zgubę) w filozofów zajęły wiece jakobinów, ich wieczorne spotkania w opuszczonych domostwach, kościele, czy nowych salonach. Zarazem nie można powiedzieć, by nowa rzeczywistość znacząco odbiegała od starej, w dalszej części powieści czytamy o tym jak jakobini świętujący sukcesy polityczne rekonstruują zachowania śmietanki towarzyskiej, którą zepchnęli ze świecznika. Szalejący lud, podburzany przez demagogów i opłacanych klakierów wciąż złowrogo krąży ulicami Paryża, już nie głodny chleba a samych igrzysk. Król Ludwik XVI także jest już innym człowiekiem. Wciąż tak samo słabym, lecz naznaczonym krzyżem upokorzenia, dźwigającym ciężary i troski na plecach. Przez całą powieść właściwie śledzimy go w uwięzieniu, gdzie wraz z rodziną wyczekuje na rozstrzygnięcie swej doli. Czytelnicy już ją znają – jest ona, wszakże niezmiennym punktem historii – literacka wersja rodziny królewskiej przeczuwa jej widmo, co widzimy raz po raz. 

Należałoby powiedzieć, że nieliczni odnaleźli szczęście w świecie post rewolucyjnym. Rojaliści są zahukani i strwożeni, moderaci (umiarkowani przedstawiciele Zgromadzenia Narodowego) i jakobini (lewica umiarkowana, uczniowie Jakuba Jana Rousseau) przeczuwają na karkach pocałunek gilotyny, zlecony przez Górę (radykalną lewicę). Interesująco ukazał nasz autor naród francuski, to znaczy jego niższe warstwy. Rzemieślnicy i biedota mieli być beneficjentami rewolucji. Zgodnie z myślą Rousseau należała im się wszechwładza, realizowana przez przedstawicieli w Zgromadzeniu, ale dość szybko okazało się, że idea nie chce stać się ciałem. Choiński obrazuje lud jako żywioł, siłę, którą łatwo jest podjudzić (co chętnie czynią jakobini), ale gdy ta się rozrusza staje się jak wieloręka i wielogłowa bestia, żądna krwi. Jego rozpędzona masa przewala się z siłą żywiołu, pobudzona polityczną agitacją. Bo należy zaznaczyć, że autor rysując psychologię tłumu dostrzega rolę politycznej propagandy, która podjudza go do działania, nie mogąc później nad nim zapanować.

Miłość w czasie niepokoju

Przywołani wyżej Armando i Irena to już druga fikcyjna para, stworzona przez Choińskiego, na potrzeby cyklu o rewolucji francuskiej. Można powiedzieć, że jest to klasyczna historia miłosna – młodzi zakochani, ojciec niechętny amantowi i zabraniający córce kontaktu z nim, a w tle wiekopomne wydarzenia historyczne. A jednak jest to najsłabszy element dobrej w powieści. Dlaczego?

Przede wszystkim wydaje się, że sam autor nie do końca wiedział co zrobić z tymi postaciami. Owszem, Armando jako poseł jakobiński, dostarcza nam wgląd w to jak wyglądały procesy polityczne. Jest takim „jakobinem z ludzką twarzą” który nie jest fanatykiem swojej ideologii i istotnie ma szlachetne serce. Widząc jak dalece rewolucja zabrnęła i jakie nowe horyzonty przemocy otwiera przed Francją, on odwraca się od swoich kamratów. Sądzę, że to byłby bardzo ciekawy wątek do śledzenia, zwłaszcza że ten bohater zdradza zalążki intersującej postaci. Kocha czysto, potrafi sarkastycznie opisać otaczającą go rzeczywistość, przemawia z pasją i ma odwagę działać, gdy jest to potrzebne. Tyle, że Armanda i jego damy serca jest w całej powieści niewiele. Pojawiają się sporadycznie, jakby autorowi nagle się przypomniało, że takie dwie postacie skonstruował i wypadałoby pokazać co u nich. W pewnym miejscu powieści, mniej więcej w jej środku, zostaje opisany publiczny lincz urządzony na księdzu. Grupa „patriotek” w skład której wchodziły kurtyzany, rzuca się na przemykającego ulicą kapłana katolickiego. W jego obronie stają kobiety przywiązane do korony i ołtarza, żadne arystokratki, lecz mieszczanki. Po czasie do kotłowaniny włączają się mężowie, bracia i synowie tych drugich, a w obronie nierządnic stają opłacani klakierzy. I nagle z tego całego zamieszania wyłania się Armando. Mężczyzna biegnie do klasztoru, w którym została umieszczona dla ochrony Irena, chcąc ostrzec ją i siostry zakonne przed zmierzającym ku nim motłochem. Wyglądało to tak, jak gdyby został „wypluty” przez narrację i miało wręcz komiczny efekt. 

Irena z kolei jest postacią nawet mniej niż sam Armando. Istnieje tylko po to by być kochaną przez młodego jakobina trzeźwiejącego ze swoich politycznych przekonań, ale sama ma niewiele do zaoferowania w narracji. Można określić ją jako głupiutką dziewczynę, która stroi się w barwy narodowe, bo taka jest moda, ale jej zrozumienie sytuacji politycznej jest płytkie. Jednocześnie zachowuje przywiązanie do religii, co można by potraktować jako oznaki przynależności do stronnictwa moderatów i to właściwie wszystko co można o niej powiedzieć z przekonaniem.

Uważam, że o wiele większy potencjał na wątek romantyczny miała para królewska. Choć pojawiają niewiele częściej niż wspomniani wyżej młodzi, są obecni w tej historii i jednocześnie są o też wyrazistymi charakterami. Możemy czuć niechęć do Ludwika XVI za jego słabość i współczuć mu upokorzenia, którym został napojony przez lud francuski. Możemy też zrozumieć cierpienie Marii Antoniny, która nie jest tylko małżonką wzgardzonego króla, ale też – może przede wszystkim – matką, która trwoży się o los swoich dzieci. Jako że znamy te postaci już od Błyskawic łatwiej jest nam je odczytywać, dostrzec drogę, którą przeszły i zwyczajnie zaangażować się w ich losy. Stąd uważam, że ich małżeństwo sprawdziłoby się lepiej w roli, w którą Choiński osadził Armanda i Irenę. Zarazem rodzi się inne pytanie, czy w ogóle ta powieść musiała mieć konkretnego bohatera?

Jakobini i inni bohaterowie zbiorowi.

Ta część trylogii o rewolucji francuskiej ma bohatera zbiorowego i są nim jakobini. To poczynania ich ruchu politycznego są centralną osią wydarzeń. Intrygi Dantona, paszkwile Desmounulinsa, przemowy Marata itd., napędzają fabułę i kierują losami wydarzeń. Z lektury książki Choińskiego możemy wiele się dowiedzieć o tych ludziach, bardziej niż o wyznawanych ideach, poznajemy ich psychikę. I wydaje się, że to dobry kierunek. Bowiem autor konsekwentnie obrazuje rewolucję jako wybuch namiętności, urażonych ambicji, rozbuchanej miłości własnej, które razem zebrały się w sobie i w przebraniu idei oświecenia postanowiły zburzyć świat, który nie dawał im nasycenia. Utopijne idee Rousseau, a wcześniej zburzenie pomnika religii przez Woltera i Condorceta, były zaczynem, na którym wyrosła rewolucja. Co gorsza, jej przywódcy byli święcie przekonani o słuszności swoich racji.

Zaryzykuję i dodam, że prócz jakobinów w tej książce jest też inny bohater zbiorowy – lud. Nazywam go bohaterem zbiorowym w pewnym sensie, bo i ciężko nadać mu jakiś konkretny kształt, imię czy twarz, co do której czytelnik mógłby wykształcić jakąś emocjonalną więź. Jak już pisałem, motłoch często przybierał w tej powieści postać wielorękiej masy, która dopuszczała się najgorszych zbrodni – co jest niestety faktem historycznym – i poiła się przemocą. Czasami ten dziki tłum miał własną, odrębną wolę. Nie posłuchał się za pierwszym razem, gdy jakobini poszczuli go na uwięzionego Ludwika XVI i jego rodzinę. Ale też chętnie dał się prowadzić agitatorom, którzy kierowali jego gniew tam, gdzie chcieli politycy. Później, w końcowej części książki, motłoch był już ciężki do kontrolowania i rzucał się na każdego podejrzanego o bycie rojalistą, chętny jego krwi. W pewien makabryczny sposób tak spełniły się marzenia Jana Jakuba o wszechwładztwie ludu.

Jakobini – konserwatywny manifest antyrewolucyjny i analiza psychologii rewolucjonistów.

Wypadałoby na koniec tekstu zebrać swoje przemyślenia i podzielić się wnioskami końcowymi. Mogę zatem powiedzieć, że pozostaję wielkim entuzjastą prozy Teodora Jeske-Choińskiego. Jakobini mają swoje problemy, na pewno nie są prozą idealną czy arcydzielną, ale nie ujmuje to im wartości literackiej i filozoficznej. Niewątpliwie autor napisał ją jako konserwatysta, krytycznie nastwiony do tych wydarzeń. Czytelnik podzielający jego poglądy będzie zatem zadowolony, czy to samo można powiedzieć o entuzjaście rewolucji? Nie umiem odpowiedzieć na to pytanie. Możliwe, że czytelnik spojrzy na jakobinizm jak Armando, możliwe też, że przyklaśnie Dantonowi czy innemu aktorowi tych wydarzeń. Uważam, że Choiński rzetelnie przedstawił te wydarzenia. Uważam, że czytając o fali przemocy, która faktycznie przetoczyła się wówczas przez Francję ciężko przyklaskiwać jej prowodyrom, świadomie podgrzewającym nastroje społeczne kłamstwami i manipulacjami. Jednak ostatecznie, to każdy z nas z osobna musi podjąć decyzję czy przekreśli swój cały dotychczasowy światopogląd czy pozostanie mu wierny na przekór wszystkiemu. Bardzo cenną jest ta pozycja z kolei dla ludzi nie zaznajomionych dobrze z historią, dla których rewolucja francuska jest jednym z wydarzeń opowiedzianych w szkole i zapomnianych wraz z zaliczeniem sprawdzianu z historii. Niezależnie od naszego stosunku i stanu świadomości co do dziejów osiemnastowiecznej Francji, lektura omawianej pozycji nie będzie ciężarem. Autor umiejętnie operuje słowem i w przystępny sposób kreuje narrację.

Warto podkreślić, że Jakobini są świetnym przyczynkiem do studium nad psychologią rewolucji. Choiński fantastycznie szkicuje ludzkie charaktery i motywacje, które kierują aktorami wydarzeń. Przekonująco kreśli też psychikę tłumu, to jak ciężko nad nim zapanować, a jednostki go tworzące czują się zwolnione z indywidualnej odpowiedzialności, dorzucając swoje trzy grosze do ogólnej orgii przemocy i gwałtu. 

Wskazuje się często, że rewolucja francuska była matką dla rewolucji bolszewickiej. Czytając Jakobinów czytelnik nie raz będzie miał wrażenie, że skądś kojarzy opisane zachowania czy metodologię działań. „Komisarze ludowi”, rewizje poszukujące kontrrewolucyjnego mienia (które zostaje zagrabione), strach i nieufność pleniące się także wśród „patriotów” – to wszystko pojawia się w tej książce i echa tego znamy z historii niedawnej. Niekiedy, czytając odezwę jednej z kurtyzan będących żeńskimi przywódcami zrywu, ciężko będzie nie znaleźć rezonujących elementów ze współcześnie głoszonymi hasłami. Autor raczej nie dysponował darem jasnowidzenia, a jednak zaskakuje aktualnością w opisie ludzkich zachowań, czy może raczej my jako dziedzice dziejów widzimy skutki przeszłych wydarzeń i zachodzące między nimi pokrewieństwo.

Nieszczęsny, niedopracowany, Armando nie wywiązał się ze swoich zadań jako pełnoprawna postać literacka – a szkoda. Bowiem w tych rzadkich momentach, gdy czytamy jego przemówienia do towarzyszy jakobinów albo gdy wchodzimy w jego monolog wewnętrzny widzimy rozum, który próbuje przemówić do oszalałych emocji – tłumu. Teodor Jeske-Chiński zostawia nas z przestrogą przed namiętnościami, które łatwo wzbudzić a ciężej kontrolować i przed daniem wiary utopijnym ideom, obiecującym ludziom rajską dziedzinę ułudy.

Inne teksty autora.

The post Furia i pożoga – recenzja Jakobinów Jeske-Choińskiego first appeared on Nowe Kształty.

Istotne dla rozważań nad kształtem nowej konstytucji są poglądy obecnego prezydenta. W audycji na Kanale Zero z 17 kwietnia 2026 roku Karol Nawrocki przyznał, iż opowiada się za modelem prezydenckim. Jest to wypowiedź, która może nam dużo powiedzieć o planach Pana Prezydenta względem konstytucji i ustroju państwa. Jeśli bowiem rzeczywiście jest zwolennikiem takiego rozwiązania, to można przypuszczać, że w takim kierunku będzie chciał pójść. Ustrój prezydencki cechuje się silną pozycją prezydenta oraz skupieniem w jego rękach szerokiej władzy wykonawczej. Jest to raczej powszechnie wiadome. Słychać już lament o zamachu na konstytucję. Oczywiście nie obyło się bez powiązania tego pomysłu z Putinem. Na spazmy demoliberalnej „elity” nie należy jednak zwracać szczególnej uwagi.

Rada Nowej Konstytucji i pierwsze kontrowersje

Kto natomiast będzie pracować nad projektem konstytucji? Dotychczasowe nominacje nie napawają optymizmem. Obecność w niej prof. Piotrowskiego czy Józefa Zycha uważam za kuriozum. Tym bardziej że ci dwaj z rozbrajającą szczerością oświadczyli, iż w zasadzie Polska nowej konstytucji nie potrzebuje, a wystarczy przestrzegać obecnej. Pozostaje mieć nadzieję, że te nominacje są tylko wstępne i bardziej honorowe W Radzie tej zasiada jednak jeden człowiek, z którego działalnością naukową uważam za atut. Jest nim – o zgrozo – Jacek Majchrowski. Oprócz bycia wieloletnim prezydentem Krakowa jest on także historykiem II RP. Jest również autorem publikacji poświęconej Stanisławowi Carowi, czyli autorowi Tez konstytucyjnych oraz samej konstytucji z 1935 roku, znanej jako kwietniowa. Znajomość tej ustawy może być wartością nieocenioną w kontekście prac nad nowym ustrojem, o ile nie jest obarczona ideologicznymi naleciałościami.

Konstytucja kwietniowa jako inspiracja

To właśnie dzieło Stanisława Cara może być punktem wyjścia do prac nad nową ustawą zasadniczą Jest to bowiem jedyna nowoczesna polska konstytucja, która wprowadzała system rządów prezydenckich. Nie należy przy tym patrzeć na akty podobnej rangi z czasów Księstwa Warszawskiego czy Królestwa Polskiego, które – choć cechowały się silną władzą wykonawczą – były uchwalane w zupełnie innych realiach. W świetle z 1935 roku prezydent posiadał bardzo szerokie kompetencje. Już na samym początku akt ten wyrażał, iż na czele państwa stoi Prezydent Rzeczypospolitej. Również pierwsze artykuły mówiły, że Państwo Polskie jest wspólnem dobrem wszystkich obywateli. Był to przejaw naczelnej myśli piłsudczyków tamtego okresu, czylix ideologii państwowej.

Ustawa z 23 kwietnia 1935 roku zrywała z koncepcją suwerenności narodu, wyrażoną jeszcze w konstytucji marcowej z 1921 roku, czego i nam dzisiaj niezwykle potrzeba. Potrzebujemy jasnego wyrażenia myśli propaństwowej i przywódczej, a nie liberalnej wizji suwerenności narodu. Prezydent był także zwierzchnikiem Rządu, Sejmu, Senatu, sądów i sił zbrojnych. To zaś zrywało z koncepcją trójpodziału władzy. Prezydent cieszył się również tzw. prerogatywami osobistymi, na mocy, których miał prawo wyznaczania swojego następcy, mianowania i odwoływania premiera czy powoływania senatorów. Inne postanowienia konstytucji jeszcze dobitniej gruntowały pozycję prezydenta jako głowy państwa. Szczególna w tym zasługa dekretów z mocą ustawy, które mógł on wydawać bez konieczności uzyskania kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów, a wystarczało jedynie upoważnienie ustawowe. W jego osobie skupia się niepodzielna i jednolita władza państwowa. Zdanie to, będące cytatem wyjętym z art. 1, dobitnie wyraża kwietniową aksjologię co do ustroju państwowego

Jednowładztwo w obliczu zagrożeń epoki

Ustrój ten miał odpowiadać wymaganiom epoki. W latach trzydziestych coraz bardziej widoczna była pogarszająca się sytuacja międzynarodowa Polski. Jeżeli zatem dziś zagrożenie wojenne jest ponoć realne, to powinniśmy pomyśleć o pójściu w podobnym kierunku jak w 1935 roku. Ówczesna konstytucja odchodziła od suwerenności narodu i trójpodziału władzy w stronę jednowładztwa. Była wyrazem myśli państwowej wówczas rządzących.

Polska potrzebuje zatem takiej konstytucji, która wyraźnie zerwie z dotychczasowym systemem, która stanie u fundamentów nowego Państwa Polskiego – państwa uleczonego z najgorszych liberalno-demokratycznych chorób. Musi ona otworzyć nowy rozdział w naszej historii, w którym na dobre odetniemy się od mitów założycielskich III RP. Potrzebujemy wreszcie silnej i sprawnej władzy wykonawczej skupionej w osobie jednego prezydenta, który jednocześnie będzie charyzmatycznym przywódcą państwa i narodu.

System prezydencki jest jedynym możliwym rozwiązaniem w naszej sytuacji. Obecny system nie spełnił misji, którą przypisywali mu jego autorzy i akolici. Nie można przy tym iść na żaden kompromis z liberalizmem, ponieważ będzie to zgniły kompromis. Takie rozwiązanie okaże się jeszcze gorsze od porażki, gdyż będzie dawać jedynie ułudę częściowego zwycięstwa i upragnionej zmiany, będąc w rzeczywistości powtórzeniem dotychczasowego status quo, czyli pętlą uwiązaną u szyi.

Państwo narodowe i katolickie

Nowa konstytucja i nowy ustrój muszą jasno stanowić, że nasze państwo jest państwem narodu polskiego i państwem katolickim, odrzucającym wszelkie przeciwieństwa tych idei, tj. multikulturalizm i laickość. Jeśli doradcy Pana Prezydenta chcą szukać inspiracji, powinni w pewnym stopniu wzorować się na ustawie zasadniczej z 1935 roku. Nie jest ona oczywiście idealna. Brakuje w niej bowiem podkreślenia roli wiary katolickiej – co czyniła konstytucja z 1791 roku – jako fundamentu relacji społecznych i ekonomicznych w narodzie. Niemniej jednak w zakresie polityczno-ustrojowym jej postanowienia mogą być pewną wskazówką dla autorów projektu.

Czy rok 2026 stanie się nowym otwarciem?

Nie jest obecnie możliwe rozszyfrowanie, w jakim kierunku będą chcieli iść ludzie powołani do tego przez prezydenta. Być może stanie się to jasne przy kolejnych nominacjach do Rady lub następnych zapowiedziach samego Karola Nawrockiego. Miejmy jednak nadzieję, że powołanie takiego ciała będzie początkiem tak upragnionej i tak potrzebnej zmiany w naszej ojczyźnie.

Dlaczego warto walczyć o cywilizację?

The post Jakiej Konstytucji nam potrzeba? – J. Prokopski first appeared on Nowe Kształty.

Ale to już było

Z dużym zainteresowaniem przeczytałam tekst „Bez ofiarności naszych babek i prababek Polski by nie było” autorstwa Adama Szabelaka opublikowany na portalu Nowy Ład. To bardzo ciekawa analiza wkładu kobiet w kształtowanie Polski w okresie zaborów, odzyskiwania niepodległości i dwudziestoleciu międzywojennym. Poza przypomnieniem czy dla wielu przedstawieniem zasług Polek na wielu płaszczyznach (politycznej, kulturalnej, sztuki, a przede wszystkim rodziny i wychowania) pokazuje on charakterystyczny dla wielu członków prawicy sposób myślenia. To pewnego rodzaju tęsknota i nostalgia za czasem, gdy środowisko narodowe liczyło tysiące działaczy, miało solidną reprezentację w parlamencie, biznesie, szkolnictwie, sztuce i innych dziedzinach życia. Na podstawowym poziomie nie dziwi takie podejście – kto nie chciałby pochwalić się dokonaniami poprzedników? Problem zaczyna się, gdy na takim niemal rozrzewnieniu się poprzestaje. A to robi zdecydowana większość.

Postawa taka przenosi myślenie na przeszłość, zamiast na teraźniejszość i przyszłość. Zamyka w wiecznym muzeum, pozwala podziwiać piękne, odnowione eksponaty – ale starannie wybrane (pomija ciemniejsze lub po prostu mniej udane karty dawnej działalności), a przede wszystkim niedostępne. Przypomina zwiedzanie muzeum techniki: można być pełnym podziwu dla przemyślności dawnych wynalazców, jednak próba uruchomienia we współczesnych warunkach zdecydowanej większości maszyn i urządzeń mija się z celem. Są rażąco niedostosowane do dzisiejszych potrzeb i standardów. Historie i wspomnienia więcej wybaczają. Nie są tak namacalne, bezpośrednie. Użycie tej samej nazwy organizacji daje poczucie ciągłości i bycia jednością z tymi, którzy nas poprzedzali – niestety, często bez refleksji o różnicy między ich sytuacją a naszą.

Fakty są bowiem takie, że obecnie żadna z szeroko pojętych organizacji prawicowych nie ma takiego rozmachu i zasięgu działania, co te z dwudziestolecia międzywojennego czy lat przed odzyskaniem niepodległości. Narodowe, edukacyjne, sportowe, religijne – wszystkie straciły na liczbie członków i znaczeniu. Nawet największa z nich, Kościół katolicki, jest w kryzysie, tracąc wiernych, przede wszystkim młodych; starsi wiekiem wymierają i nie są zastępowani. Inne duże zrzeszenia, jak harcerstwo (kilkadziesiąt lat temu liczące dziesiątki tysięcy członków) albo duże organizacje sportowe (nie ma już „Sokoła”) także się zmniejszyły. Wraz ze skurczeniem się liczebnościowym przyszło zmniejszenie chęci wpływania na kształtowanie rzeczywistości. Grupy te nie pretendują do miana tych, które kształtują państwo, naród, kolejne pokolenia czy jednostki o konkretnym profilu. One co najwyżej dostarczają ciekawych wrażeń i umożliwiają naukę czegoś interesującego. Które z tych zjawisk zaszło jako pierwsze jest tematem na osobny tekst.

Indywidualizujemy się na śmierć

Bardzo lubimy czuć się wyjątkowi, a kultura w której żyjemy codziennie utwierdza nas w przekonaniu, że to dobre i konieczne. Chcemy mieć dopasowane wszystko pod siebie, przekonani, że jedynie pójście za własnymi pragnieniami i realizacja tego, co uważa się dla siebie za słuszne przyniesie szczęście. O problemach z indywidualizmem, który od pewnego momentu jest egoizmem napisano wiele. Także o tym, jak wpływa to na narody. Stawiany często w opozycji do mentalności dominującej w Azji dalekowschodniej, gdzie to kolektywizm rządzi umysłami i duszami mas, rzekomo wyzwala do tego, co najlepsze. Jak jednak każdy egoizm, wiąże się z pychą. Pierwszy z grzechów głównych, podstawa wielu innych grzechów, przywar i słabości. Żyjąc zanurzonymi w świecie promującym tak silne skupienie się na sobie, bez nawet wyobrażenia alternatywy, trudno wyjść ponad frustrację.

Można bowiem zauważyć niezadowolenie z tego, jak wygląda dzisiejsze społeczeństwo. Prymat realizowania się (jakkolwiek by się to rozumiało) powoduje, że rozpadają się więzi społeczne, przyszłość narodów jest niepewna przez zbyt małą liczbę dzieci, powstaje społeczeństwo akceptujące grzeszne życie w imię tolerancji i nie przeszkadzania sobie wzajemnie. Choć pokolenia ludzi młodszych niż starszych właściwie nie znają, nie pamiętają życia nie nastawionego na indywidualizm, pragną, by było inne. Samotność, poczucie oderwania od grupy, braku zakorzenienia, bezcelowości i bezsensowności życia (a także choroby psychiczne i somatyczne z tym związane) nie biorą się znikąd. Funkcjonowanie w systemie będącym zaprzeczeniem tego, do czego człowiek jest przyzwyczajony i wręcz stworzony ewolucyjnie, gdzie zmiana nastąpiła w naprawdę krótkim czasie, degradując szerokie masy ludzkie.

Rośnie świadomość problemów społecznych, które jednoczą ponad podziałami. O demografii pisze i mówi się coraz więcej – i dobrze. Coraz więcej młodych osób deklaruje pragnienie posiadania większej liczby dzieci, a wielodzietność zaczyna być postrzegana jako cel, nie patologia. Kolejna z przywar narodowych, alkoholizm, wreszcie powszechnie staje się passe, a trzeźwe życie uznawane uznawane jest za normę. Świadomość konieczności mądrej ochrony środowiska, znaczenia jakości powietrza, wód i gleby dla zdrowia (smog, wpływ na uprawy i zwierzęta hodowlane) pcha ku zmianom legislacyjnym i konsumenckim. Społeczeństwo powoli się zmienia, jednocząc się wokół istotnych tematów niezależnie od przekonań politycznych bądź jedynie w luźnym powiązaniu. Wybieramy, co nam się podoba z różnych opcji ideowych, tworząc nierzadko konglomerat poglądów. Zostawiamy fanatyczne przyspawanie do jednej partii boomerom, dosłownie lub w przenośni. Ten efekt dążenia do posiadania swojego zdania w oderwaniu od doktryn to otwarcie na nowe możliwości myślenia o społeczeństwie, jego kształtowaniu i roli w tym procesie.

Wciąż jest nadzieja

Nowe czasy wymagają nowych form. Nie zanosi się na to, by ruchy masowe miały powrócić. Przeminęły, a od nas zależy, czy pozostaniemy przy nostalgicznym spojrzeniu w przeszłość, czy dostosujemy sposoby działania do obecnych warunków. Na polskim poletku trudno znaleźć inicjatywy, które okazały się sukcesem (takie jednak istnieją – o tym niżej). Zerknijmy więc do naszych sąsiadów. Włochy są krajem z bogatą tradycją tworzenia lokali będących połączeniem miejsc spotkań towarzystkich, barów (z czego się utrzymują), bibliotek lub księgarń. Okazjonalnie odbywają się tam koncerty, wykłady, spotkania dyskusyjne czy treningi sportowe. Wokół takich miejsc wyrasta społeczność, często bardzo jasno zorientowana ideowo. Konkretne miejsce, urządzone w konkretnym stylu, zapraszające do spędzania w nim czasu, staje się kotwicą. Inną metodą poszli Amerykanie, a za nimi wiele innych krajów (w Europie głównie skandynawskie), tworząc Active Cluby. Nieformalne grupy znajomych skupiające się na treningach głównie siłowych i sztuk walki, czasem także wędrówkach w wymagających warunkach – wszystko spięte ideą siły, zwycięstwa, antyliberalizmu. Nie zapominać należy o licznych portalach, twórcach muzycznych, filmowych, a nawet wydawnictwach, które dopełniają całości potrzeb kultury alternatywnej.

Rzecz jasna można narzekać, że to duże projekty. Owszem, posiadanie lokalu na własność to ogromny wydatek i ryzyko. Jednak wynajęcie nawet po znajomości miejsca, gdzie regularnie się spotyka na różnych interesujących aktywnościach jest już w zasięgu wielu z nas. Dawni studenci oszczędzający każdy grosz, będący niegdyś podstawą prawicy realnie pragnącej fundamentalnej zmiany dorośli, poszli do pracy i zarabiają. Choć, nie ukrywajmy, jednocześnie mają mniej czasu. Niemniej jednak to stworzenie początkowo niewielkiego miejsca, gdzie dzieją się interesujące rzeczy, odpowiednio rozreklamowane daje nadzieję na to, że przyciągnie innych. Nie będzie masowości, owszem – ale będzie coś. Mówiąc przyziemnie, od czegoś trzeba zacząć. Regularne spotkania z ideą i ludźmi podobnymi nam nie tylko dobrze kształtują, ale tez motywują do dalszego rozwoju, wymiana myśli i doświadczeń jest cenna, a czas spędzony wśród tych, przy których nie trzeba się krygować w drażliwych kwestiach – bezcenny. Zdaje się, że w Polsce dotychczas powstało tylko jedno takie miejsce, jest to warszawska Kuźnia. Jej popularność niesie nadzieję na rozwój i otwarcie podobnych miejsc również w innych miastach.

Na spotkaniach nie musi się kończyć. Gdy znów spojrzymy na inne kraje europejskie, zobaczymy, że poważne, regularne działanie lubi wchodzić w politykę. Nie na zasadzie podlizywania się konkretnym postaciom czy partiom (choć niestety to też się zdarza). Chodzi o tworzenie włąsnych inicjatyw politycznych bądź kandydowanie w wyborach, szczególnie lokalnych, gdzie głos pojedynczego człowieka ma większe znaczenie. Przykładowo istniejący od kilku miesięcy włoski projekt Remigrazione e Reconquista (Remigracja i Odzyskanie) prowadzi regularne wiece uliczne, spotyka się z politykami, a nawet złożyło propozycję zmiany prawa w kwestii migrantów. Tak poważne, zaawansowane działania nie biorą się znikąd. Są efektem wieloletniej, czasem trwającej dekady ciężkiej pracy, upartości i nadziei. Wspaniałe ruchy nie powstaną same – ktoś musi je stworzyć. Na przykład ty.

The post Masowość to przeszłość? – A. Leszczak first appeared on Nowe Kształty.